ارزشیابی برنامه درسی
شمع

 

چهارمین نشست علمی ماهانه انجمن مطالعات برنامه درسی ایران در سال 1387

 

مقایسه دو راهنمای برنامه درسی جامعه شناسی ی دوره متوسطه در ایران و انگلستان

 

سخنران:

محمد حسن محقق معین

عضو هیات علمی مركز آموزش عالی امام خمینی(ره) وزارت جهاد كشاورزی 

                                             

زمان :چهارشنبه  29 آبان 1387 ساعت 10 تا 12 صبح

 

مکان: سالن جلسات  طبقه هشتم ساختمان شماره 1 سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش واقع در تهران خیابان ایرانشهر شمالی

 

برگزار کننده نشست:

انجمن مطالعات برنامه درسی ایران

اعضای میز گرد نشست:

آقایان: دکتر محمد جعفر جوادی، دکتر نادر سلسبیلی و  لطیف عیوضی

 

 

چکیده سخنرانی

 این مقایسه بین دو سند راهنمای برنامه  درسی جامعه شناسی(sociology/3192 )  و راهنماي برنامه درسي مطالعات اجتماعي که هر دو برای دانش آموزان سال اول متوسطه در سطح ملی در دو کشور انگلستان و ایران  تدوین و در دست اجراست؛صورت گرفته است.برنامه ایران  در 49   صفحه و  آخرین ویرایش در سال 1378 . برنامه انگلستان  در 54 صفحه و  ویرایش سال 2008 .راهنمای برنامه درس مطالعات اجتماعی در ده محور و عناوین اصلی:مقدمه،رویکرد برنامه،اهداف آموزش درس مطالعات اجتماعی،سر فصل ها و عناوین تفصیلی درس مطالعات اجتماعی،مفاهیم اساسی و تعمیم های درس مطالعات اجتماعی،اصول سازماندهی تجربیات یادگیری و روش های مربوط به آن،روش های یاد دهی- یادگیری،ویژگی ها و مهارت های معلم برای تدریس مطالعات اجتماعی، و بالاخره ملزومات،تجهیزات و امکانات مورد نیاز برای اجرای برنامه درسی مطالعات اجتماعی می باشد.برنامه درسی جامعه شناسی(sociology/3192 ) در  هفت محور اصلی سازمان داده شده که اسامی این محورها عبارتند از:اطلاعات زمینه ای،نمای سنجش،محتوای درس،مهارت های کلیدی و دیگر مسائل،درس های قابل سنجش در مدرسه،نحوه اعطای مدرک و گزارش نمره،و بالاخره پیوست ها.در نشست ضمن نمایش نسخه الکترونیکی  و کاغذی این دو سند به توصیف ، تحلیل و مقایسه  آنها خواهیم پرداخت.ضمنا حسب حال نقطه نظرات اعضای پانل و مخاطبان امکان بسط مباحث در  حوزه های گوناگون برنامه درسی وجود خواهد داشت.

متن آماده شده برای سخنرانی

در ابتدا لازم است چند نکته مقدماتی عرض کنم:

1-  این مقایسه در حوزه نظری ارزشیابی برنامه درسی( Curriculum  Evaluation) و یا پویش برنامه درسی Curriculum Inquiry ) ) قرار می گیرد. جان مک نیل (McNEIL) در صفحه 325 ویرایش ششم کتاب  برنامه درسی  معاصر در نظر و عمل برای پویش برنامه درسی  اهداف چند گانه ای در نظر گرفته است که عبارتند از:

  پیشرفت مفهوم سازی و درک حوزه برنامه درسی

 پیدا کردن دیدگاه های تازه  در باره  چه و چگونه تدریس کردن
 نفوذ در  خط مشی های برنامه درسی

زیر سئوال بردن قواعد بنیادی برنامه درسی

بهبود برنامه ها برای یادگیری

2-  برنامه درسی علم جوانی است. دانشمندان تراز اول این رشته   در داخل و خارج کشور همچون گودلد، مک نیل  و مهر محمدی هرچند  در موجودیت آن تردیدی ندارند اما در چیستی رشته  در کنکاش هستند. بنابر این  و بالتبع ارزشیابی برنامه درسی  حوزه ای جوان تر در رشته  است و بویژه ارزشیابی برنامه ریزی درسی( Curriculum Development  Evaluation) که مورد اشاره در این سخنرانی است؛ لا اقل در ایران  بسیار  نوپاست .در هشتمین همایش انجمن مطالعات برنامه درسی ایران  در دانشگاه مازندران،   نویسنده  مقاله ای تحت  عنوان  "تبیینی فلسفی و  اجتماعی از جهانی شدن و موقعیتی ماندن علم برنامه درسی" ارائه داد. موضوع مطرح شده در این نکته در مقاله اخیرالذکر به تفصیل توضیح داده شده است. این مقاله در مجموعه مقالات  همایش  منتشر شده است.

3-  مرور منابع در فرصتی ضیق و استفاده ار داشته های قبلی، اشاره به چند منبع و بهره گیری از آن را ضروری می نمایاند.
3-1-کتاب آسیب شناسی نظام برنامه ریزی درسی ایران و راهبرد هایی برای اصلاح آن نوشته ی سید مرتضی خلخالی منتشر شده در خرداد  سال 1381
3-2-مقاله مقایسه روند تحولات ارزشیابی آموزشی در غرب و ایران  نوشته دکتر نعمت الله موسی پور ،منتشر شده در ویژه نامه علوم تربیتی مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز در پاییز 1381
3-3-میز گرد نقد کتاب  استاد خلخالی  در اولین نشست علمی انجمن مطالعات برنامه درسی در  18 اردیبهشت  1385 چهار سال پس از تالیف کتاب!-که البته جای خوشوقتی دارد که بالاخره کتاب ایشان نقد شده است-
4-3- سخنرانی دکتر موسی پور در هشتمین نشست علمی ماهیانه انجمن مطالعات برنامه درسی ایران  در آذر ماه 1386
  
تحت عنوان: ارزشیابی برنامه درسی در ایران.  اعضای میز گرد  این نشست: آقایان دکتر محمد کیامنش،دکتر زهر گویا،استاد خلخالی،دکتر احمدی و دکتر محمد حسنی بوده اند.  لینک فایل صوتی این جلسه به همت  آقای سعید صفایی موحد در وبلاگ مطالعات برنامه درسی  گذاشته شده بود و من توانستم بخش اعظم آنچه در جلسه گفته و شنیده شده بود را گوش کنم. دکتر موسی پور پس از بیان تاریخچه ارزشیابی برنامه درسی در ایران به اتکای مقاله ای که از ایشان در سطور بالا معرفی کردم  – که در نوع خود آن را بی نظیر یافتم- با 10 معیار، 20 گزارش ارزشیابی برنامه درسی انجام شده در  سال های 1383 تا 1386 را  مورد نقد قرار داده اند. ایشان این ارزشیابی ها را  از جمله اینچنین توصیف کرده اند:
  فاقد بنیاد نظری  مناسب
  فاقد طرح مناسب مساله
  بدو ن فرضیه و متکی بر سئوال
  تا 90 درصد متکی بر پرسشنامه
 فقدان استناد معتبر در سنجش روایی ابزار
  استفاده از منابع اطلاع رسان ناکافی
  تحلیل آماری نامناسب و غلط
  نتیجه گیری  تفکیکی  -  موزائیکی
 

       گزارش دهی نامناسب
       بی طرفی نا به جا

دکتر موسی پور از با توجه به این یافته ها  و در یک نتیجه گیری به کارشناسان دفتر تالیف حق دادند که نسبت به گزارشات ارزشیابی برنامه های درسی  تردید داشته باشند و پیش بینی کردند که در آینده متخصصان از دیگر رشته ها وارد عرصه ارزشیابی برنامه درسی شوند؛در ارزشیابی ها به آثار برنامه درسی پرداخته شود؛الگوهای جدید و مبتکرانه ارزشیابی در مطالعات به کار گرفته شود؛استفاده از روش های کیفی در ارزشیابی برنامه درسی مشروعیت یابد؛گرایش ارزشیابی برنامه درسی در دوره دکتری یا کارشناسی ارشد در داخل کشور ایجاد گردد؛انجمن علمی در این حوزه شکل بگیرد و بالاخره انشاءالله کتابی به زبان فارسی در زمینه ارزشیابی برنامه درسی تالیف گردد.نکته جالب توجه اینکه اعضای میزگرد اگرچه با یافته های تحقیق دکتر موسی پور موافق بودند و آن را تائید می کردند؛اما با نتیجه گیری ایشان موافق نبودند.از جمله دکتر گویا با توجه  به مطرح شدن   تصمیم به انجام ارزشیابی در  حدود 12 حوزه موضوعی از سوی دکتر حسنی که ریاست پانل را به عهده داشتند مطرح  نمودند  که چه اتفاقی افتاده؟ چه فشاری وجود دارد؟ چرا می خواهیم ارزشیابی کنیم؟ چه داریم؟چه کارهایی انجام شده؟ نقصان ها چیست؟ و دکتر کیا منش نیز ضمن وارد کردن نقدی به تبار شناسی ارزشیابی برنامه درسی موسی پور  و بیان تحولات ارزشیابی در امریکا و ایران، سخنانی که ظاهرا از سر درد بود؛ایراد نمودند. ایشان گفتند که ارزشیابی یک کار سفارشی است. و سفارش وقتی وجود دارد که سفارش دهنده به کارش شک و تردید داشته باشد.ایشان با لحنی تردید آمیز ادامه داده اند:آیا آموزش و پرورش احساس نیاز به ارزشیابی می کند؟ اگر می کند چرا به نتایج ارزشیابی هایی که امثال کیامنش انجام داه اند؛بی توجهی کرده است؟ایشان با تائید نتایج فراتحلیل دکتر موسی پور از  گزارش ارزشیابی های برنامه های درسی موجود اضافه نموده اند که:از آنجا که مسئولین آموزش وپرورش نمی خواهند از نتایج ارزشیابی ها استفاده کنند؛انجام ارزشیابی را به هرکسی سفارش می دهند و ارزشیابان نیز چون می دانند که گزارشات ارزشیابی آنها خوانده نمیشود؛انگیزه ای برای کار صحیح ندارند!من وقتی که می دانم شما نمی خوانید؛دل نمی سوزانم.آیا شده است که کار کیامنش را ارزشیابی کنید؟آیا کارهای ضعیف را شناسایی کرده اید؟...

البته بنده(محقق معبن)   یکی دو گزارش ایشان را ارزشیابی و نقد کرده ام !  از جمله  یکی از گزارشات نهایی  ارزشیابانه دکتر کیامنش  را که تحت عنوان طرح تحقیقاتی «نظام ملی سنجش آموزش و پرورش ایران»  که در جارچوب سند ملی آموزش و پرورش انجام شده است را در حضور خودشان در  روز دوشنبه 14/8/86 در محل موسسه پژوهشی  نوآوری های آموزشی  مورد ارزشيابي  قرار دادم اما نه در جلسه و نه به نحو دیگری بعد از جلسه ، هنوز پاسخی از ایشان دریافت نکرده ام.

 روش مطالعه و معیار های مقایسه

این مطالعه  با استفاده از روش تحلیل محتوی و مرور دو سند مکتوبِ راهنمای برنامه  درسی جامعه شناسی(sociology/3192 )  و راهنمای  برنامه درسی مطالعات اجتماعی که هر دو برای دانش آموزان سال اول متوسطه در سطح ملی در دو کشور انگلستان و ایران  تدوین و در دست اجراست؛صورت گرفته است.برنامه ایران  در 49   صفحه و  آخرین ویرایش در سال 1378 . برنامه انگلستان  در 54 صفحه و  ویرایش سال 2008 . با مرور و تحلیل محتوی این دو سند و  مقوله بندی  موضوعات مندرج در آنها  امکان مقایسه  در 21 مورد از طریق شش معیار فراهم گشت.تامل در این معیارها و ارزشیابی انجام شده نه تنها تفاوت در برنامه ریزی درسی دو راهنمای مورد مطالعه را نشان می دهد.؛بلکه نشان دهنده تفاوت در دو نظام برنامه ریزی درسی و به طور کلی نظام آموزشی  ایران و انگلستان است. معیارهای  استفاده شده در این  پو یش عبارتند از:

    

1-     چشم انداز راهنما

2-     استانداردها

3-     شناسایی محیط و فرا محیط اجتماعی

4-     دانش و مهارت افزایی مستمر

5-      محتوای موضوعی

6-     نحوه ارزشیابی

 

معیار اول مقایسه  :چشم انداز راهنما                           

1-  راهنمای ایرانی، کهنه و مربوط به 10 سال پیش است؛درحالی که راهنمای انگلیسی تازه و مربوط به سال جاری است.

2-  در ایران راهنما  توسط یک شورای تخصصی موقتی و در درون یک تشکیلات دولتی تدوین شده است. در انگلیس راهنما توسط یک موسسه خصوصی تخصصي قدرتمند و پویا تدوین شده  است.

3-  در راهنمای ایرانی در صفحه آخر  به لزوم تهیه کتاب  راهنمای معلم اشاره شده است.-که تا این تاریخ برای درس مطالعات اجتماعی این راهنما تهیه نشده است- درحالی که بر روی جلد راهنمای انگلیسی آمده است که راهنمای معلم،و  چند ماده کمکی دیگر ضمیمه راهنما ست.

4-  راهنمای انگلیسی دارای سطح بندی و درس جامعه شناسی اول دبیرستان در دو سطح معمولی و پیشرفته قابل ارائه است؛در حالیکه راهنمای درس مطالعات اجتماعی فاقد سطح بندی است.

5-  در راهنمای انگلیسی به گروه های خاص دانش آموزان از جمله ناتوانان جسمی،دانش آموزان بیمار، خاص و دارای مشکل، توجه ویژه شده است؛در حالیکه در راهنمای ایرانی اشاره ای به این موارد نشده است.

6-  در راهنمای ایرانی اهداف آموزشی در دو صفحه پنج و شش شامل 29 هدف به تفکیک  قلمرو های دانشی، نگرشی و مهارتی  بیان شده است؛در حالیکه  در راهنمای انگلیسی در صفحه 11 در  یک پاراگراف  سه هدف بدون تفکیک خاصی بیان شده است.

7-  در راهنمای ایرانی غلط های مفهومی  ،دستوری و املایی مشاهده شد. ازجمله در صفحه 32 سطرهای چهارم،دهم و  نوزدهم؛در صفحه 31 سطر 13 و در صفحه 19 سطر هفتم جدول.در راهنمای انگلیسی غلطی مشاهده نشد.

 

معیار دوم مقایسه  :استاندارد ها

 

8-  راهنمای برنامه درسی مطالعات اجتماعی دوره متوسطه ایران بر هیچ استانداردی متکی نیست. اما راهنمای برنامه درسی جامعه شناسی دوره متوسطه انگلستان بر چندین  مجموعه معیار و استاندارد ملی در موارد مختلف متکی است.مثلا در صفحه 10 راهنمای   مذکور  می خوانیم:

 

This AQA GCSE in Sociology specification complies with the following:

 

  The GCSE Subject Criteria for Social Sciences;

 

The GCSE, GCE, VCE, GNVQ and AEA Code of Practice 2006/7;

 

The GCSE Qualification Specific Criteria;

 

The Arrangements for the Statutory Regulation of External Qualifications in England, Wales and Northern Ireland: Common Criteria.

 

 و یا در صفحه 41 راهنما  در خصوص معیارهای سنجش  گزارش کتبی کار   عملی دانش آموزان تاکید شده که  از استاندارد های خاص مصوب ذیل استفاده می شود.

Centres are reminded of the mandatory GCSE, GCE, VCE, GNVQ and AEA Code of Practice 2006/7, which requires the allocation of marks for quality of written communication.

 

و یا در صفحه 34 در مقوله شناسایی محیط و فرا محیط اشاره شده است که قطعنامه های  شورای اروپا مبنای عمل راهنما در این بخش است.

AQA has taken account of the 1988 Resolution of the Council of the European Community in preparing this specification and associated specimen papers and the Report “Environmental Responsibility: An Agenda for Further and Higher Education” 1993 in preparing this specification and associated specimen papers.

 

البته در راهنما راساً استانداردهای متعددی برای فعالیت های یاد دهی یادگیری وضع شده که در جای خود به آن اشاره می کنیم.

معیار سوم مقایسه  : شناسایی محیط و فرا محیط اجتماعی

9-  در راهنمای ایرانی سر فصل جداگانه ای برای توجه به مسائل معنوی،اخلاقی و اجتماعی محیط زندگی دانش آموزان  در نظر گرفته نشده و به برخی مسائل اجتماعی در خلال مباحث مربوط به محتوای درس پرداخته شده است. اما راهنمای انگلیسی سر فصل جداگانه ای  برای شناسایی مسائل محیطی و فرا محیطی کشور انگلیس تدارک  دیده است. سر فصلی تحت عنوان مسائل  معنوی،روحی،اخلاقی،اجتماعی و فرهنگی
Spiritual, Moral, Ethical, Social , Cultural and Other Issues

در این بخش به مسائل اروپایی،محیط زیست ،شهروندی،بهداشت،ایمنی و اجتناب از سوگیری  و نحوه ارتباط این مباحث با رشته جامعه شناسی  و استفاده از آن در راهنما و فعالیت های یاددهی یادگیری این درس پرداخته شده است.

معیار چهارم مقایسه  : دانش و مهارت افزایی مستمر

10-در راهنمای ایرانی اگرچه از برخی مهارت های اجتماعی نام برده و بر اهمیت آن صحه گذاشته است. اما مانند مورد قبلی به طور غیر مستقیم و ضعیف به آن پرداخته است.اما در راهنمای درس جامعه شناسی اول متوسطه انگلستان به طور وثیقی به مهارت های  کلیدی زندگی  به خصوص در ارتباط با ICT- موضوعی که اثری از آن در راهنمای ایرانی نیست-  پرداخته شده است.شش مهارت کلیدی زندگی به محتوی برنامه درسی جامعه شناسی خورانده شده است.این موضوع در صفحات 28 تا 33 راهنما  از طریق 12 جدول ارائه شده است.در این شش صفحه از راهنما شش مهارت کلیدی  هر کدام در دو سطح و مجموعا به 36 مهارت به تفکیک 9 موضوع اصلی محتوای درس جامعه شناسی و نحوه دستیابی به آن  پرداخته شده است.در راهنما  به این نکته اشاره شده که برای هریک از این مهارت ها متون راهنمایی تهیه شده است که مرکب از سه قسمت است:الف:چیزی که فرد باید بداند؛ب: چیزی که فرد باید انجام دهد؛ و  ج: راهنمایی.ضمنا در صفحه 33  تاکید شده است که اطلاعات تکمیلی در خصوص مهارت های کلیدی در کتاب راهنمای معلم آورده شده است. این شش مهارت کلیدی عبارتند از:

     Communication

    Application of Number

    Information Technology

    Improving own Learning and Performance

     Working with Others

     Problem-Solving  

       ضمنا در صفحات 6 و 7 راهنما توجه خاصی به ICT  شده است .  چند جمله زیر شاهدی بر این ادعا است.

This specification provides candidates with the opportunity to apply and develop their ICT capacity, especially through coursework. … Although ICT is not an essential element of the specification, we would encourage the use of ICT in ways appropriate to the needs of the candidate.

 

معیار پنجم مقایسه  : محتوای موضوعی

11- به طور کلی محتوای  راهنمای برنامه درسی مطالعات اجتماعی ایران مرتبط با  دانش مطالعات اجتماعی است؛در حالیکه محتوی راهنمای برنامه درسی  جامعه شناسی  انگلیس عین  متن دانش  جامعه شناسی است.

12-در محتوای موضوعی راهنمای ایرانی در صفحات 7 تا 29  مفاهیم و مصادیق درهم و نا هم سنخ  طرح شده اند .در حالیکه مفاهیم و سازه های تئوریک 9 بخش محتوای برنامه درسی انگلستان در صفحات 17 تا 35 کاملا جور و در هر بخش دارای سنخیت است.

13-  در راهنمای ایرانی بعد از طرح اهداف آموزشی درس یکباره در  جداول صفحات 7 تا 10   ،مطالب  سر فصل های درسی کتاب مطالعات اجتماعی طرح شده اند.عناوین ستون های جداول کاملا بیانگر این موضوع می باشند که عبارتند از: شماره فصل،عنوان فصل،شماره درس،عنوان درس،عناوین فرعی درس.در صفحه 32 راهنمای ایرانی ذیل مبحث "ارتباط و هماهنگی لازم بین بخش های  مختلف محتوا"  در سطر چهارم می خوانیم: "همه قسمت های یک برنامه درسی با توجه به هدف های کلی کتاب باید انسجام لازم را داشته باشند." اما در راهنمای انگلیسی چنین مشکلاتی به چشم  نمی خورد.برای نمونه مباحث مربوط به محتوای مبحث سیاست که به طور مشترک در هر دو راهنما وجود دارند از صفحات 10 راهنمای ایرانی و 24 راهنمای انگلیسی عینا در ذیل آورده شده است.مقایسه مفاد  درس پنجم راهنمای ایرانی که در مورد انتخابات است با مفاد مطرح شده در  مبحث  Voting behaviour نشان دهنده تفاوت های دو راهنما در مقوله ای واحد است .


فصل

عنوان فصل

درس

عنوان درس

عناوین فرعی

پنجم

نظام سیاسی

اول

مفهوم نظام سیاسی

 مفهوم نظام سیاسی (و نقش های سیاسی)

دوم

انواع نظام سیاسی

انواع نظام سیاسی:

- نظام خود کامه

- نظام قانونی

سوم

نظام سیاسی ایران

نظام سیاسی ایران:

- نقش رهبری

- نقش ریاست جمهوری

- نقش نمایندگی

- شورای نگهبان

- مجلس خبرگان

- شوراهای اسلامس شهر و روستا

چهارم

مشارکت سیاسی

فعالیت سیاسی:

- راهپیمایی و نظاهرات

- شرکت در انتخابات

- همکاری با احزاب و انجمن ها

- استفاده از رسانه ها

پنجم

انتخابات

- نحوه انتخابات

مراحل انتخاب:

- هدف از انتخاب

- شناسایی نامزد ها

-تشخیص و ارزیابی

ششم

نظام سیاسی و نظام های اجتماعی دیگر

- نظام سیاسی و خانواده

-  نظام سیاسی و نظام آموزشی

هفتم

آسیب های نظام سیاسی

-عدم مشروعیت،مهمترین آسیب نظام سیاسی

- مفهوم عدم مشروعیت

- سایر آسیب های نظام سیاسی:

- گروه گرایی و خویشاوند گرایی

- دخالت نظامیان در امور سیاسی

- عدم رعایت قانون از سوی حکام

-نفوذ گروه بندی های اقتصادی در سیاست

- فساد و ارتشاء

The Sociology of Power and Politics

 

14.1 Decision making and Citizenship in Britain

 

Candidates should have a basic understanding of the role of citizens in the political process in Britain. They should be able to describe the opportunities for and limitations on participation in the political process for individuals and groups, for example, by    means of political parties and pressure groups, including trade unions.

Candidates should be able to explain, in outline, what increases and what limits the effectiveness of such active citizenship.

 

14.2 Political Socialisation

 

Candidates should be able to describe and explain the process by which individuals develop political views, for example by recognizing the significance of the family, workplace, peer group, mass media, and by which national, regional and local identities are developed.

 

14.3 Voting behaviour

 

Candidates should be able to describe and explain sociological explanations of patterns of voting behaviour over the last 30 years.

 

14.4 Political change

 

Candidates should be able to describe and explain, in basic terms, changes in the distribution of political power over the last 30 years, for example the variations in Trade Union power, the rise of the New Social Movements, the consequences of regional parliaments.

 

 

معیار ششم مقایسه  : نحوه ارزشیابی

 

14- صرف نظر از کیفیت مباحث مرتبط با ارزشیابی در دو راهنمای مورد مقایسه ، عنصر ارزشیابی در راهنمای برنامه درسی مطالعات اجتماعی  در 4 صفحه مورد توجه برنامه ریزان درسی ایرانی قرار گرفته  که  هشت درصد راهنما را به خود اختصاص داده است؛در حالیکه در راهنمای برنامه درسی جامعه شناسی ،برنامه ریزان درسی انگلیسی  27 صفحه  که معادل  پنجاه درصد راهنما می شود را  به  عنصر ارزشیابی اختصاص داده اند.

15- در صفحه 9 راهنمای انگلیسی ترتیبات ثبت نام برای سنجش درس جامعه شناسی در مرکز سنجش متمرکز  تعیین شده است.بنابر این سنجش این درس در انگلستان در مراکز  سنجش به صورت متمرکز انجام می شود و  نه در مدارس. از مفاد راهنما معلوم می شود که 80 درصد امتیاز سنجش این درس به صورت آزمون کتبی  پایانی و در مراکز کشوری متمرکز سنجش  محقق می گردد و 20 درصد باقیمانده مربوط به کار عملی(course work )  دانش آموزان است که با ترتیبات منظم ،سالم و پیشرفته ای که در ادامه مطرح میشود در مدارس اعطا می گردد. بنا بر این  دو نظام آموزشی ایران و انگلیس از منظر سنجش بسیار متفاوتند.

16-در صفحات 11 و12  راهنمای انگلیسی اهداف 6 گانه  اختصاصی  سنجشِ  درس جامعه شناسی در  دو سطح دانشی و مهارتی مطرح شده است.60 درصد امتیاز سنجش درس مربوط به اهداف دانشی و 40 درصد به اهداف مهارتی اختصاص دارد.

17- در صفحه 13 راهنما  معیار هایی برای قضاوت در مورد کیفیت نوشتاری پاسخ های امتحان نهایی کتبی آورده شده است.5 درصد کل امتیاز سنجش نهایی منوط به کیفیت پاسخ های کتبی از نظر توجه به این معیارهاست.

18-در صفحات 14 تا 16 راهنما نحوه سنجش کتبی و تعداد سئوالات و درصد امتیاز در هریک  از 9 تم موضوعی درس جامعه شناسی تعیین شده است.

19-در صفحه 49 نحوه برگزاری آزمون نهایی و چگونگی قبولی در آن  در دو سطح معمولی و پیشرفته مطرح شده است.مقیاسی 8 درجه ای
شامل:
A*, A, B, C,  D, E, F, G
در نظر گرفته شده است. دانش آموزانی  که سطح پیشرفته درس را انتخاب کرده باشند؛  درصورت کسب درجه A* تا D  در سطح پیشرفته،  قبول محسوب می شوند. دانش آموزانی که سطح معمولی درس را انتخاب کرده باشند؛  با آزمونی جداگانه  می توانند در این درس حداکثر از  درجه C  تا G را کسب نموده و قبول محسوب شوند. در هر دو سطح  درس جامعه شناسی اول دبیرستان دانش آموزانی که نتوانند حد نصاب درجه G را کسب نمایند؛ در ردهU   مخفف طبقه بندی نشده    Unclassified))  قرار گرفته و باید آزمون را تکرار نمایند. در صفحات  50 و 51  راهنما (پیوست (A  معیارهای مقیاس درجه بندی هشت رتبه ای  اخیرالذکر دقیقا تشریح شده است.

20-در صفحه 36 تا 40 راهنما در 5 صفحه  اهداف ،قواعد و معیارهای تدوین کار عملی دانش آموزان درس جامعه شناسی  که ارزشیابی آن به صوت غیر متمرکز و برای کسب 20 درصد امتیاز  ارزشیابی درس  توسط معلمان  مدارس  تحت نظارت   نظامند مراکز متمرکز  سنجش ،معین شده است. صفحات 41 تا 44 راهنما اختصاص به معیارهای دقیق ارزشیابی کار عملی دانش آموزان درس جامعه شناسی دارد. در این صفحات به جزئیات و  نحوه امتیاز دهی به قسمت های مختلف گزارش کار عملی اشارات دقیقی شده است.صفحات 44 تا 48 راهنما  - تحت عنوان نظارت و اصالتSupervision and Authentication  - به مراحل و استانداردها و  رویه های مدیریتی حفظ اعتبار و اجرای صحیح   کار  عملی  دانش آموزان و نحوه انجام بازرسی های لازم ، اشاره شده است.در پیوست  B  راهنما که شامل صفحات 52 تا 54 است؛دو فرم ارائه شده است. فرم اول مربوط به  مدرسه و معلمان راهنمای دانش آموز در کار عملی است. -در صفحه 52 – در این فرم اسامی مدرسه و معلمان آمده است.و از آنان تعهد گرفته  شده که با معیارهای ارزشیابی ی کار عملی دانش آموزان تحت راهنمایی اشان آشنا بوده و این موازین را رعایت می کنند.این فرم پس از امضای معلمان باید به امضای مدیر مدرسه نیز رسانده شود و برای مرکز متمرکز سنجش ارسال گردد.فرم دوم پیوست B که دو صفحه آخر راهنمای برنامه درسی جامعه شناسی انگلستان در واقع روکشی برای کار عملی دانش آموزان است.در صفحه اول این فرم تعهد نامه ای مبنی بر  رعایت موازین علمی در انجام کار عملی به امضای   دانش آموز می رسد.در این صفحه که در صورت لزوم می تواند ملحقات هم داشته باشد،دانش آموز منابع   مورد استفاده و راهنمایی هایی که از افرادی غیر از معلم  جامعه شناسی خود دریافت نموده را دقیقا اعلام می کند.صفحه دوم این فرم اختصاص به  گزارش نمره کار عملی دانش آموز  در یک جدول توسط معلم دارد که به امضای وی نیز باید برسد.

21-توضیحات مربوط به عنصر ارزشیابی در راهنمای برنامه برنامه درسی مطالعات اجتماعی در چهار صفحه 43 تا 46 راهنما ارائه شده است.بر این اساس امتحان درس مطالعات اجتماعی اول دبیرستان به صورت غیر متمرکز در مدارس و درسه نوبت صورت می گیرد.75 درصد امتیاز مربوط به مباحث نظری و 25 درصد مربوط به فعالیت است.در این چهار صفحه ذیل  عنوان اصول و مبانی ارزشیابی در ده سطر پایانی صفحه 43 به نحوه ارزشیابی فعالیت ها اشاره شده است. در این ده سطر به دو نکته مهم از نظر برنامه ریزان درسی ایرانی اشاره شده است.نخست اینکه انجام فعالیت ها توسط دانش آموز لازم است و پی گیری مرتب فعالیت های هر درس برای تامین هدف های آموزشی کتاب ضرورت دارد. دو دیگر آنکه ارزشیابی مستمر از فعالیت ها در طول سال تحصیلی ضرورت دارد.در صفحه 44، ذیل عنوان ابزار های اندازه گیری  در سه بند  و نهایتا در 5 سطر توصیه شده است:1- از انواع آزمون های تشریحی و چند گزینه ای استفاده شود؛2- گزارش های کتبی و شفاهی ،فردی و گروهی از انجام فعالیت ها ارائه گردد؛3- چک لیست ارزشیابی از فعالیت ها تدوین و تکمیل گردد. همچنین ذیل عنوان:ارزشیابی پایانی با اشاره به شیوه نامه مصوب ارزشیابی دو نوبته به دو شکل مستمر و پایانی و معین کردن شش معیار برای ارزشیابی مستمر در 6 نیم سطر،به این نکته اشاره شده است که امتحان درس در دو نوبت برگزار و نمره نهایی امتحان بر مبنای 20  در هر نوبت برابر با میانگین نمره امتحان پایانی و نمره ارزشیابی مستمر در همان نوبت است.5 معیار از شش معیار ارزشیابی مستمر مذکور در فوق مربوط به انجام فعالیت در کلاس و خارج از کلاس  و گزارش دهی آن است. در صفحه 41 که صرفا یک جدول در آن درج شده است،امتحان این درس در سه نوبت و 15 نمره برای متن کتاب  و 5 نمره برای فعالیت در هر سه نوبت نظر گرفته  شده است.نمرات مربوط به متن و فعالیت  به تفکیک فصل های کتاب بوده و حداقل و حداکثر تعداد سئوال و نیز حداقل و حداکثر بارم هر سئوال در ذیل جدول تعیین شده است.بنا بر این اطلاعات مربوط به نحوه محاسبه نمره مستمر و پایانی  مندرج در صفحات 45 و 46 متناقض است.

 

نويسنده : محمد حسن محقق معين چهارشنبه 22 آبان 1387
تعداد نظرات تا اين لحظه :  803 اعلام نظر