پنجشنبه 3 آذر 1396
آموزش و بهسازي كاركنان دولت در ايران با نگاه ويژه به بخش كشاورزي (ويرايش چهارم) فصل‌ نهم :آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ در برنامه سوم توسعه- بخش دوم
سه شنبه 29 دی 1383

آموزش و بهسازي كاركنان دولت در ايران با نگاه ويژه به بخش كشاورزي 

(ويرايش چهارم)

فصل‌ نهم :

آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌  در برنامه سوم توسعه

بخش دوم

محمد حسن محقق معين

دی ماه 1383

info@moein.net

 

کارنامه سه ساله آموزش کارکنان ومدیران وزارت جهاد کشاورزی

وضعيت‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ وپیشنهاداتی برای اصلاح ترکیب آن 

فهرست منابع ومآخذ

 

کارنامه سه ساله آموزش کارکنان ومدیران وزارت جهاد کشاورزی

 گزارشات آماری فعالیت آموزش کارکنان وزارت جهاد کشاورزی توسط معاونت آموزش و تجهیز نیروی انسانی سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی  هرساله منتشر می گردد. این معاونت از سرمایه انسانی قابل توجهی برخوردار است. معاونت آموزش و تجهیز در سال 1383 دارای کارکنانی با ترکیب تحصیلی  حداقل 27 نفر فوق لیسانس، 3نفر دکتری، 29 نفر لیسانسیه می باشد. حدودا 6 نفر از این کارکنان در انتهای تحصیلات دکتری هستند.(معاونت آموزش و تجهیز نیروی انسانی، 1383)

این سرمایه  انسانی بالغ بر 793 سال (نزذیک 8 قرن ) می گردد که به ازای هر یک از کارکنان لیسانس وبالا تر  به طور متوسط حدود14 سال است. منابع انسانی این معاونت از آن جهت قابل توجه است که برای مثال در دفتر آموزش و بهسازی نیروی انسانی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور که تمشیت امور آموزش  کوتاه و بلند مدت ، ارزشیابی، و بورس های خارج کشورکارکنان دولت جمهوری اسلامی ایران را به عهده دارد؛ با احتساب کارکنان اداری و خدماتی حداکثر 21 نفر مشغول به کار هستند. ترکیب تحصیلی کارکنان  این دفتر حداکثر 2 نفر دکتری و 10 نفر فوق لیسانس و 6نفر لیسانس  است.

در صفحه 25 "سند ملی توسعه آموزش های فنی و حرفه ای و برنامه توسعه آموزش بخش کشاورزی" که در تیر ماه 1383 منتشر شده است؛مقدار آموزش کوتاه مدت کارکنان در سه ساله اول برنامه سوم توسعه 17 هزار نفر ماه  اعلام شده است.این در حالی است که در صفحه 7  گزارش عملکرد سال 1380 معاونت تجهیز که درمرداد ماه 1381 منتشر شده  فقط برای سال دوم اجرای برنامه سوم  18602 نفر ماه آموزش کوتاه مدت کارکنان اعلام شده است.کارنامه سه ساله آموزش کوتاه مدت کارکنان به روایت  صفحات 7 ، 26 و 64 کارنامه های منتشره در سالهای 1381 ،1382و 1383 معاونت آموزش و تجهیزبه شرح جدول زیر است.

 

کارنامه آموزش کوتاه مدت کارکنان و مدیران وزارت جهاد کشاورزی

نفر روز

نفر ماه

تعداد فراگیران حاضر در دوره

تعداد دوره اجرا شده

تعداد دوره پیش بینی شده

سال

?

18602

32927

1978

?

1380

244017

?

34252

1759

3474

1381

324801

?

59232

1779

?

1382

 

وضعيت‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ وپیشنهاداتی برای اصلاح ترکیب آن 

 وزير جهاد كشاورزي‌ در مصاحبه‌اي‌ با روزنامه‌ همشهري‌ در 20 خرداد 1381 آمار نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ در مجموع‌ شركت‌ها، سازمان‌ها و ستادهاي‌ مركزي‌ در مجموع‌ نزديك‌ به‌ 170 تا 180 هزار نفر اعلام‌ نمود كه‌ به‌ نظر ايشان‌ حدود 50 هزارنفر از اين‌ نيروها اضافه‌اند. وزير جهادكشاورزي‌ اعلام‌ نموده‌ است‌ كه‌ در وزارت‌ جهادكشاورزي‌ كه‌ از اواخر سال‌ 1379 تشكيل‌ شد تا تاريخ‌ انجام‌ مصاحبه‌ حدود 3 هزار نفر كاهش‌ نيروي‌ انساني‌ صورت‌ گرفته‌ است‌ كه‌ به‌ نظر ايشان‌ رقم‌ كمي‌ است‌ و اميدوارند باپيش‌ بيني‌ هائي‌ كه‌ شده‌ روند كاهش‌ نيروي‌ انساني‌ شتاب‌ بگيرد.(حجتي‌،1381)

 آخرين‌ موضوعي‌ كه‌ در اين‌ فصل‌ به‌ آن‌ مي‌پردازيم‌ بر آورد و تحليلي‌ از تركيب‌ احتمالي‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ در سال‌ 1381 است‌. اين‌ برآورد با استفاده‌ از آخرين‌ آمار رسمي‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ در شهريور ماه‌ 1379 و وزارت‌ كشاورزي‌ در سال‌ 1378 صورت‌ گرفته‌ بود ودر سخنرانی نگارنده در کرج  در آذر ماه 1381 مورد اشاره قرار گرفت ( مقنی زاده (محقق معین،1381).

 

تركيب‌ احتمالي‌ تحصیلی نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌‌ در سال‌ 1381

 

جمع

دکتری

فو ق لیسانس

لیسانس

فوق دیپلم

دیپلم

زیر دیپلم

وزارتخانه

106393

1494

2557

15326

10593

21360

55063

جهاد سازند گی در سال 1379

74848

135

1272

11077

3443

16841

42080

کشاورزی در سال 1378

181241

1629

3829

26403

14036

38201

97143

جهاد کشاورزی برآورد

100

0.9

2.1

14.6

7.7

21.1

53.6

درصدجهاد کشاورزی

-

100

99.1

97

82.44

74.7

53.6

درصد تراکمی جهاد کشاورزی

 

 

 75 درصد از كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ داراي‌ تحصيلات‌ ديپلم‌ و كمتر از آن‌ هستند و بعيد است‌ كه‌ 34 نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ را بتوان‌ به‌ عنوان‌ رهبران‌ نيروي‌ انساني‌ بخش‌ كشاورزي‌ در كشور محسوب‌ نمود. بنظر مي‌رسد ارتقاء آموزشي‌ و بهسازي‌ اين‌ نيروها مهمتر از ارائه‌ خدمات‌ آموزشي‌ به‌ دانش‌آموزان‌ و يا آموزش‌ كشاورزي‌ به‌ روستائيان‌ باشد، ضمناً صِرف‌ گسيل‌ اين‌ نيروها به‌ خارج‌ از وزارتخانه‌ نيز مشكلي‌ از مسائل‌ كشور را حل‌ نمي‌نمايد و صورت‌ مسئله‌ كمي‌ جابجا مي‌شود، بايد ديد در برنامه‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌، اين‌ بخش‌ از نيروي‌ انساني‌ چه‌ جايگاهي‌ دارد و چه‌ برنامه‌ هايي‌ براي‌ آن‌ تدارك‌ ديده‌ شده‌ است‌؟

 نگارنده‌ همچنين‌ معتقد است‌ ارتقاء تحصيلي‌ كاركنان‌ ديپلمه‌ وزراتخانه‌ كه‌ 21 درصد از نيروها را تشكيل‌ مي‌دهند اولويت‌ اجتناب‌ ناپذيري‌ است‌ و بسيار مهمتر و سرنوشت‌ سازتر از آموزش‌ جوانان‌ 18 ساله‌اي‌ است‌ كه‌ از طريق‌ دانشگاه‌ جامع‌ علمي‌ - كاربردي‌ قرار است‌ جذب‌ بيش‌ از 40 مركز آموزش‌ اختصاصي‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ در سطح‌ كشور شوند؛ تا بعد از فارغ‌ التحصيلي‌ به‌ جمع‌ بيكاران‌ كشور بپيوندند. بايستي‌ نهضت‌ تربيت‌ تكنسين‌ را باآموزش‌ انبوه‌ كاركنان‌ ديپلمه‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ كه‌ كمتر از 25 سال‌ سابقه‌ كار دارند با اولويت‌ سابقه‌ كار كمتر و وضعيت‌ استخدامي‌ رسمي‌ آغاز كرد و مشكلات‌ بيشمار فراروي‌ كاركنان‌ ديپلمه‌ را براي‌ شركت‌ در دوره‌هاي‌ تكنسيني‌ وزارتخانه‌ برطرف‌ نمود.

 بنظر مي‌رسد صرف‌ امكانات‌ آموزشي‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ براي‌ غير كاركنان‌ آن‌ در شرايط‌ موجود ساختار نيروي‌ انساني‌ وزارتخانه‌، اصولاً معقول‌ و در جهت‌ اهداف‌ سازماني‌ نباشد. هر چقدر كه‌ بتوانيم‌ كاركنان‌ ديپلم‌ را با آموزشهاي‌ مناسب‌ كارداني‌ ارتقاء تحصيلي‌ دهيم‌ در جهت‌ رفع‌ نياز سازماني‌ وزارتخانه‌ و براي‌ اصلاح‌ تركيب‌ نيروي‌ انساني‌ به‌ عنوان‌ حقي‌ قانوني‌ براي‌ بهسازي‌ و رشد كاركنان‌ محسوب‌ مي‌گردد.

 بر اساس‌ برنامه‌ جامع‌ نيروي‌ انساني‌ بخش‌ دولتي‌ موضوع‌ مصوبه‌ 5145 ارديبهشت‌ 80 هيأت‌ وزيران‌، وزارتخانه‌ هائي‌ كه‌ كاركنان‌ در سطوح‌ تحصيلي‌ دانشگاهي‌ فوق‌ ديپلم‌ و بالاتر آنهابين‌ 20 تا 30 درصد كل‌ كاركنان‌ است‌ كه‌ تركيب‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ نيز در حال‌ حاضر اينچنين‌ است‌؛ در طول‌ برنامه‌ سوم‌ اين‌ نسبت‌ بايد حداقل‌ 5/3درصد افزايش‌ يابد.

 از سوي‌ ديگر نسبت‌ كاردان‌ به‌ كارشناس‌ و بالاتر در تركيب‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ در سال 1381 برابر با 44/0 بوده است‌ يعني‌ به‌ ازاي‌ هر يك‌ نفر كارشناس‌ و بالاتر فقط‌ 44/0 نفر! كاردان‌ وجود دارد و در حاليكه‌ بر اساس‌ استانداردهاي‌ جهاني‌ بويژه‌ در مشاغل‌ فني‌ و كشاورزي‌ در ازاي‌ هر مهندس‌ و كارشناس‌ بايد بين‌ 3 تا 5 كاردان‌ براي‌ اجراي‌ فعاليتهاي‌ فني‌ و سرپرستي‌ نيروهاي‌ كارگري‌ وجود داشته‌ باشد.  بنابراين‌ همانگونه‌ كه‌ در فصول‌ قبل در خصوص‌ لزوم‌ اصلاح‌ تركيب‌ كاركنان‌ دولت‌؛ بطور كلي‌ پيشنهاد كرديم‌ كه‌ 5/3درصد در نظر گرفته‌ شده‌ در مصوبه‌ اخيرالذكر به‌ تربيت‌ كاركنان‌ ديپلمه‌ دولت‌ و ارتقاء آنهابه‌ سطح‌ كارداني‌ اختصاص‌ يابد و براي‌ اين‌ پيشنهاد دلائل‌ ارزشي‌، عقلي‌، قانوني‌ و علمي‌ نيز در همانجا بيان‌ كرديم‌ در آذر ماه  سال 1381  نیز در سخنرانی  در آموزشکده کشاورزی کرج این توصيه‌ را  به معاون آموزش و تجهیز نیروی انسانی سازمان و سایر مسئولین ارشد آموزشی وزارت جهاد کشاورزی ارائه کردیم . اگربه  این توصیه  به طور کامل عمل می شد و به تربيت‌ 6343 نفر كاركنان‌ ديپلمه‌ وزارتخانه‌ در طول‌ برنامه‌ سوم‌ پرداخته می شد ، نسبت‌ كاردان‌ به‌ كارشناس‌ و بالاتر در تركيب‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ به‌ 64/0 ارتقاء مي‌یافت اما اکنون در دی ماه 1383 شاهد تحقق این امر نیستیم !! چرا ؟

 برخي‌ از مسئولان‌ محترم‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهادكشاورزي‌ در مواجهه‌ با پيشنهاد مطرح شده در سخنرانی مذکور بلافاصله  مخالفت کردند . آنها با ارتقاء كاركنان‌ ديپلم‌ به‌ فوق‌ ديپلم‌ موافق‌ نبودند.آنها  چند دليل‌ براي‌ عدم‌ موافقت‌ خود مي‌آورند:

 اولاً اينكه‌ به‌ نظر آنها تعداد 6 هزار نفر كاركن‌ ديپلم‌ حائز شرايط‌ در ميان‌ 38 هزار تن‌ از كارمندان‌ ديپلمه‌ وزارتخانه‌ وجود ندارد.

دليل‌ دوم‌ مخالفت‌ با تربيت‌ فراگير تكنسين‌ در وزارتخانه‌ و كم‌ سوادي‌، رشته‌ غيرمرتبط‌ با كشاورزي‌ و نوع‌ استخدام‌ قراردادي‌ كاركنان‌ ديپلمه‌ وزارتخانه‌ است‌. مسئولين‌ اخيرالذكر در مقابل‌ پيشنهاد نگارنده‌ راه‌ حل‌ ديگري‌ ارائه‌  کردند و می مي‌كنند و آن‌ تعديل‌ (بيرون‌ كردن‌) نيروهاي‌ ديپلم‌ وزارتخانه‌ و استخدام‌ جوانان‌ ديپلم‌ و فوق‌ ديپلم‌ رشته‌هاي‌ كشاورزي‌ جوياي‌ كار از بيرون‌ وزارتخانه‌ است‌.

 استدلال‌ نگارنده‌ در مقابل‌ اين‌ نظرات‌  چنین بیان شد ‌:

 اولاً تعديل‌ نيروي‌ انساني‌ با جلب‌ رضايت‌ كاركنان‌ امكانپذير است‌ و بيرون‌ ريختن‌ كاركنان‌ ديپلم‌ با دلايل‌ اخيرالذكر نه‌ امكانپذير است‌ و نه‌ به‌ مصلحت‌ جامعه؛،

 ثانياً نيروهاي‌ شاغل‌ در وزارتخانه‌ تجربيات‌ ارزشمندي‌ دارند كه‌ باارائه‌ آموزش‌هاي‌ مناسب‌ غني‌ سازي‌ شده‌ و كارائي‌ چنين‌ افرادي‌ مسلماً بيشتر از فارغ‌التحصيلان‌ جوياي‌ كار است‌؛

ثالثاً اينكه‌ امكان‌ استخدام‌ جديد براي‌ وزارتخانه‌ يا وجود ندارد و يا بسيار محدود است‌.

 در سال 1381 آمار سازمان‌ تات‌ حاكي‌ از آن‌ است‌ كه‌ 32 مركز آموزش‌ وابسته‌ به‌ وزارت‌ كشاورزي‌ سابق‌ توان‌ آموزش‌ 1200 نفر كاردان‌ در سال‌ را دارند. اگر توان‌ آموزش‌ مراكز آموزش‌ عالي‌ وابسته‌ به‌ موسسه‌ آموزش‌ عالي‌ علمي‌ - كاربردي‌  وزارت جهاد سازندگی سابق را نيز در همين‌ اندازه‌ در نظر بگيريم‌ به‌ آساني‌ با كمتر از 50 درصد از ظرفيت‌ آموزشي‌ موجود در مراكز آموزش‌ عالي‌ وزات‌ جهاد كشاورزي ، در سه سال باقی مانده از برنامه سومامكان‌ تربيت‌ 6343 نفر از كاركنان‌ ديپلمه‌ وزارتخانه‌  در اين‌ مراكز وجود داشت .  بدين‌ ترتيب‌ به‌ سمت‌ اصلاح‌ تركيب‌ نيروي‌ انساني‌ حركت‌ كرده‌ و سياستهاي‌ كلي‌ مصوب‌ برنامه‌ سوم‌ نيز در خصوص‌ گسترش‌ عدالت‌ اجتماعي‌ كه‌ يك‌ قسم‌ آن‌ عدالت‌ آموزشي‌ است؛رعايت‌ شده‌ بود‌. اما متاسفانه این اتفاق نیفتاد.

 نگارنده‌  کما کان معتقد است‌ که سرمايه‌ گذاري‌ عمده‌ آموزشي‌ وزارتخانه‌ در 10 سال‌ آينده‌ بايستي‌ بر روي‌ اين‌ دوگروه‌ از كاركنان‌ كه‌ در حدود 83 درصد از آنان‌ را تشكيل‌ مي‌دهند؛ صورت‌ گيرد و براي‌ كاركنان‌ ليسانس‌ و بالاتر آموزشهاي‌ كم‌ هزينه‌تر، خودآموز و غير حضوري‌ پيش‌ بيني‌ نمود. حتي‌ اگر بخواهيم‌ مديرانمان‌ كارائي‌ بهتري‌ داشته‌ باشند بنظر مي‌رسد اگر به‌ بهسازي‌ كاركنان‌ تحت‌ امر آنها بيشتر بها دهيم‌ بيشتر به‌ صرفه‌ و صلاح‌ سازماني‌ باشد. آموزش‌ مديران‌ نيز به‌ نظر نگارنده‌ مشمول‌ پيشنهاد اخير در مورد كاركنان‌ ليسانس‌ و بالاتر مي‌شود.

 در اين‌ فصل‌ تلاش‌ نموديم‌ تا از خلال‌ بررسي‌ اسناد و مدارك‌ كه‌ عمدتاً هم‌ در گوشه‌ و كنار پراكنده‌ و از دسترس‌ نيازمندان‌ آن‌ دور بوده‌ و كمتر به‌ تحليل‌ آنها پرداخته‌ شده‌، استفاده‌ كرده‌ و تحليل‌ نسبتاً جامعي‌ از وضعيت‌ آموزش‌ كاركنان‌ دولت‌ در بخش‌ كشاورزي‌ ارائه‌ نمائيم‌.

 نگارنده‌ خطر اشتباه‌ و مورد خرده گیری قرار گرفتن را برخود هموار و تلاش‌ در ارائه‌ تحليلهاي‌ بناچار چالش‌ برانگيز نمود. باشد تا مديران‌ و كارشناسان‌ و بويژه‌ پژوهشگران‌ عرصه‌ آموزش‌ و بهسازي‌ منابع‌ انساني‌ به‌ انتقاد و تصحيح‌ و تكميل‌ اين‌ تحليلها پرداخته‌ و به‌ برنامه‌هاي‌ آموزش‌ و بهسازي‌ كاركنان‌ دولت‌ در اين‌ عرصه‌ ياري‌ رسانند.

 

فهرست منابع و مآخذ

حجتي‌، محمود،1381، 50 هزارنفر نيروي‌ اضافه‌ داريم‌، ضميمه‌ هفتگي‌ روزنامه‌ همشهري‌، 20 خرداد .

دفتر آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌، 1380، فرم‌ اطلاعاتي‌ طرح‌ جامع‌ آموزش‌ پودماني‌ مديران‌ سطح‌ سه‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌.

دفتر آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌، 1381، عناوين‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ جهت‌ نيازسنجي‌ كاركنان‌ سال‌ 1382.

دفتر آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌، 1382، عناوين‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ جهت‌ نيازسنجي‌ كاركنان‌ سال‌ 1383.

سازمان‌ تحقيقات‌، آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌، 1378، نظام‌ آموزش‌ پودماني‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌.

سازمان‌ تحقيقات‌، آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌، 1378، سيماي‌ آموزش‌

معاونت‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌، 1370، برنامه‌ درسي‌ و سرفصل‌ دروس‌ رشته‌ كارشناسي‌ ارشد مديريت‌ آموزش‌.

معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ سازمان‌ تحقيقات‌، آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌‌، 1380، صورتجلسه‌ كميته‌ نيازسنجي‌ ماده‌ 150 قانون‌ برنامه‌ سوم‌ توسعه‌ به‌ انضمام‌ برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ در سال‌ 1381.

معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ سازمان‌ تحقيقات و آموزش‌ كشاورزي‌‌، مرداد1381،عملکرد فیزیکی و مالی در سال 1380.

معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ سازمان‌ تحقيقات و آموزش‌ كشاورزي‌‌، 1382،کارنامه سال 1381.

معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ سازمان‌ تحقيقات و آموزش‌ كشاورزي‌‌، شهریور 1383، ،کارنامه سال1382.

معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ سازمان‌ تحقيقات و آموزش‌ كشاورزي‌‌، تیر 1383، سند ملی توسعه آموزش های فنی و حرفه ای و برنامه توسعه آموزش بخش کشاورزی.

مقني‌ زاده (محقق معین)‌، محمدحسن‌،آذر 1381، بررسي‌ وضعيت‌ برنامه‌ ريزي‌ و اجرائي‌ آموزش‌ كاركنان‌ دولت‌ ايران‌ در برنامه‌ سوم‌ توسعه‌ با تاكيد بر آموزش‌هاي‌ ضمن‌ خدمت‌ كوتاه‌ مدت‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌، سخنراني‌ ايراد شده‌ در آموزشكده‌ كشاورزي‌ كرج‌ در تاريخ‌ 20/9/81 .

وزارت‌ جهاد كشاورزي‌، 1380، دستورالعمل‌ اجرايي‌ آئين‌ نامه‌ اجرايي‌ ماده‌ 150 قانون‌ برنامه‌ سوم‌ توسعه‌ اقتصادي‌ و اجتماعي‌ و فرهنگی‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌.

 

 

 

بازگشت