پنجشنبه 3 آذر 1396
آموزش و بهسازي كاركنان دولت در ايران با نگاه ويژه به بخش كشاورزي (ويرايش سوم) فصل‌ هشتم : آموزش كاركنان در جهاد سازندگي و وزارت جهاد سازندگي - بخش دوم
يکشنبه 22 شهريور 1383

آموزش و بهسازي كاركنان دولت در ايران با نگاه ويژه به بخش كشاورزي 

(ويرايش سوم)

فصل‌ هشتم :

آموزش كاركنان در جهاد سازندگي و وزارت جهاد سازندگي

بخش دوم

محمد حسن محقق معين

شهریور 1383

info@moein.net

بخش اول اين فصل را در اينجا بخوانيد.

عملكرد آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌

 در ادامه‌ بررسي‌ فعاليتهاي‌ آموزشي‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ شايسته‌ است‌ با استفاده‌ از آمار و ارقام‌ مراجع‌ رسمي‌ برگزاري‌ اين‌ آموزشها به‌ توصيف‌ و تحليل‌ عملكرد آموزش‌ كاركنان‌ در اين‌ وزارتخانه‌ بپردازيم‌. در مورد وزارت‌ كشاورزي‌ نگارنده‌ به‌ آمار و ارقام‌ عملكرد آموزشي‌ اين‌ وزارتخانه‌ طي‌ برنامه‌هاي‌ اول‌ و دوم‌ توسعه‌ دست‌ يافت‌ و در قسمت‌ اول‌ همين‌ فصل‌ ارائه‌ نمود اما در مورد وزارت‌ جهاد سازندگي‌ گزارش‌ آماري‌ عملكرد فعاليت‌ آموزشي‌ صرفاً در محدوده‌ سالهاي‌ 1373 لغايت‌ 1377 در دسترسي‌ نگارنده‌ قرار گرفت‌؛ لذا به‌ ارائه‌ و تحليل‌ آن‌ مي‌پردازيم‌.

 دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ در تابستان‌ سال‌ 1378 گزارش‌ آماري‌ و تحليلي‌ از فعاليتهاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ تهيه‌ و در اختيار مراكز آموزش‌ قرار داده‌ است‌.  در اين‌ قسمت‌ با استفاده‌ از اطلاعات‌ اين‌ گزارش‌ و همچنين‌ با مقايسه‌ اطلاعات‌ آن‌ با گزارش‌ عملكرد آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ كه‌ توسط‌ سازمان‌ تات‌ تهيه‌ شده‌ ودر‌ فصل‌  هفتم ارائه‌ گرديد؛ به‌ چالش‌ در ارقام‌ و اطلاعات‌ ارائه‌ شده‌ مي‌پردازيم‌ باشد تا حاصل‌ اين‌ چالش‌ براي‌ دست‌ اندر كاران‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ كه‌ همكاران‌ محترم‌ نگارنده‌ هستند مفيد واقع‌ گردد.  بويژه اينكه  در ماههاي آينده  سال جاري( 1383) كه ماههاي پاياني برنامه سوم توسعه است ؛ مي بايست گزارش عملكرد آموزشي وزارت جهاد كشاورزي در طول برنامه سوم ارائه گردد.اميدوارم از تجربيات هردو وزارت كشاورزي و جهاد سازندگي  كه در فصل هفتم و همين فصل از كتاب مورد بررسي و نقد قرار گرفته در تدوين اين گزارش ها استفاده شود.  هرچند كه با توجه به تجربه چهار ساله  بعد از ادغام دو وزارتخانه  در حوزه آموزش كاركنان بعيد مي دانم كه چنين اتفاقي بيفتد!!

 در گزارش‌ تحليلي‌ فعاليت‌ آموزشي‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌، سال‌ 1373 به‌ عنوان‌ سال‌ اول‌ برنامه‌ دوم‌ به‌ حساب‌ آمده‌ و سال‌ 1377 سال‌ پاياني‌ برنامه‌ محسوب‌ شده‌ و همه‌ جداول‌ و تحليلهاي‌ مربوط‌ به‌ برنامه‌ بر اين‌ اساس‌ صورت‌ گرفته‌ است‌. چنين‌ اشتباه‌ فاحشي‌ از ميزان‌ اطمينان‌ به‌ گزارش‌ مي‌كاهد. معهذا در گزارش‌، آمار و ارقام‌ هر سال‌ هم‌ ارائه‌ گرديده‌ است‌ لذا بدون‌ استفاده‌ از تحليلهائي‌ كه‌ در خصوص‌ برنامه‌ دوم‌ صورت‌ گرفته‌ به‌ بررسي‌ گزارش‌ فعاليت‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ طي‌ سالهاي‌ 1373 لغايت‌ 1377 مي‌پردازيم‌.

 

جدول1-8 : فعاليتهاي‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ از سال‌ 1373 لغايت‌ 1377(نفرماه‌)

 

جمع

1377

1376

1375

1374

1373

برنامه/ سال

127546

38258

26458

26760

23340

12728

پيش بينيي

64170

19869

14605

13302

8825

7566

تحقق

50.31

51.94

55.20

49.71

37.81

59.45

درصد تحقق

 

در گزارش‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ نحوه‌ محاسبه‌ نفرماه‌ توضيح‌ داده‌ شده‌ است‌:

4 / تعداد ساعت‌ هر واحد * تعداد واحد * تعداد فراگير= نفرروز

 20/نفرروز= نفر ماه‌

 براساس‌ اطلاعاتي‌ كه‌ در صفحه‌ 5 گزارش‌ بيان‌ شده‌ است‌؛ هر روز آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ برابر 4 ساعت‌ منظور گرديده‌ است‌ و هم‌ چنين‌ هر ماه‌ آموزش‌ معادل‌ 20 روز آموزشي‌ محاسبه‌ شده‌ است‌. (دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌، 1378)

 نكته‌اي‌ كه‌ نگارنده‌ در اولين‌ نگاه‌ به‌ ارقام‌ جدول‌ 1-8 در مي‌يابد نابساماني‌ در برنامه‌ ريزي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ است‌؛ چرا كه‌ بنظر نگارنده‌ غير ممكن‌ است‌ كه‌ برنامه‌اي‌ با در نظر گرفتن‌ شرايط‌ محيطي‌ برنامه‌ تهيه‌ شود امّا متوسط‌ تحقق‌ آن‌ در طول‌ 5 سال‌، 50 درصد باشد! عدم‌ تحقق‌ برنامه‌ها تا حدودي‌ همانطور كه‌ در تحليل‌ عملكرد آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ بيان‌ گرديد، قابل‌ قبول‌ است‌ اما نه‌ تا حد نصفِ هدف‌ تعيين‌ شده‌، معلوم‌ است‌ كه‌ در هدف‌ گزاري‌ در درجه‌ اول‌ اشكال‌ وجود دارد و در مراتب‌ بعد ممكن‌ است‌ در اجراي‌ برنامه‌ها مشكل‌ وجود داشته‌ باشد كه‌ با استفاده‌ از ارقام‌ جدول‌ فوق‌ نمي‌توان‌ چنين‌ ادعائي‌ كرد و نياز به‌ تحقيقات‌ جداگانه‌ دارد كه‌ اتفاقاً انجام‌ هم‌ شده‌ است‌ و در فصل‌ بعد به‌ تفضيل‌ به‌ آن‌ مي‌پردازيم‌.

 هر چند كه‌ بر اساس‌ آمار ارائه‌ شده‌ در جدول‌ فوق‌ مشكل‌ هدف‌ گذاري‌ و ميزان‌ تحقق‌ هدف‌ در حوزه‌ آموزش‌ كاركنان‌ در دو وزارتخانه‌ دولت‌ در بخش‌ كشاورزي‌، درست‌ بر عكس‌ است‌. يعني‌ در وزارتخانه‌ كشاورزي‌ همانگونه‌ كه‌ بيان‌ گرديد مسئله‌ دارا بودن‌ عملكردي‌ بسيار فراتر از پيش‌ بيني‌ است‌ و در وازرت‌ جهاد سازندگي‌ مسئله‌ درست‌ برعكس‌ و اهداف‌ در حد 50 درصد تحقق‌ نيافته‌ است‌.  اما ويژگي‌ مشتركي‌ هم‌ وجود دارد و آن‌ اينكه‌ بالاترين‌ عملكرد آموزش‌ كاركنان‌ در هر دو وزارتخانه‌ مربوط‌ به‌ سال‌ 1373 است‌ كه‌ سالي‌ است‌ كه‌ كشور بدون‌ برنامه‌ 5 ساله‌ توسعه‌ بوده‌ است‌ و در ميان‌ دو برنامه‌ اول‌ و دوم‌ قرار گرفته‌ است‌.

در صفحه‌ 13 گزارش‌‌ دفتر برنامه ريزي آموزشي كه ارقام فوق الذكر از اين گزارش اخذ شده   تحليلي ارائه‌ شده‌ كه‌ به‌ فرا تحليل‌ نياز دارد. در تحليل‌ انجام‌ شده‌ از آمار فعاليتهاي‌ آموزش‌ كاركنان‌ طي‌ سالهاي‌ 1373 لغايت‌ 1377 نتيجه‌گيري‌ شده‌ است‌ كه‌ در سال‌ آخر برنامه‌! انگيزه‌ فراگيران‌ براي‌ شركت‌ در دوره‌ها كاهش‌ يافته‌ و مي‌بايست‌ براي‌ سالهاي‌ برنامه‌ سوم‌، اين‌ مهم‌ را مد نظر قرار داد. آنچه‌ براي‌ نگارنده‌ سؤال‌انگيز است‌ آن‌ كه‌ اولاً در سالهاي‌ 1374 و 1375 درصد عدم‌ تحقق‌ برنامه‌ بيشتر از سال‌ 1377 است‌ و اگر چنين‌ ادعائي‌ قابل‌ قبول‌ بود شايسته‌تر بود كه‌ نسبت‌ به‌ عملكرد آموزشي‌ در اين‌ سالها صورت‌ گيرد. ثانياً از اين‌ آمار و ارقام‌ چگونه‌ تحليلگر محترم‌ پي‌ به‌ انگيزه‌ فراگيران‌ برده‌اند؟ از كجا معلوم‌ است‌ كه‌ دلايل‌ ديگري‌ در كار نباشد؟ شايد در تحقيقات‌ ديگري‌ چنين‌ يافته‌اي‌ در خصوص‌ دلايل‌ عدم‌ حضور فراگيران‌ در آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ وجود داشته‌ باشد كه‌ وجود هم‌ دارد اما بدون‌ اشاره‌ واضح‌ و مستقيم‌ به‌ چنين‌ تحقيقاتي‌ نبايد به‌ ارقام‌ جداول‌ مورد تحليل‌ نسبت‌هاي‌ ناروا داد!

 نكته‌ ديگري‌ كه‌ در اينجا نگارنده‌ لازم‌ مي‌داند به‌ آن‌ بپردازد مقايسه‌ عملكرد آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ در دو وزارتخانه‌ دولت‌ در بخش‌ كشاورزي‌ است‌، عليرغم‌ اينكه‌ اولاً متوسط‌ درصد تحقق‌ فعاليتهاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد در طول‌ 5 سال‌ 1373 لغايت‌ 1377 حدود 50درصد است‌؛ مقدار نفرماه‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ بر اساس‌ آمار جدول‌ 1-8، هنوز 8/3 درصد بيشتر از مجموع‌ آموزشهاي‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ به‌ سه‌ شكل‌ كوتاه‌ مدت‌، ميان‌ مدت‌ و بلند مدت‌ طي‌ 10 سال‌ از 1368 تا 1377 كه‌ در جدول‌ 1-7  فصل هفتم‌ آمده‌ است‌ ؛ مي‌باشد!!

 البته‌ نحوه‌ محاسبه‌ نفرماه‌ آموزش‌ در گزارشات‌ عملكرد سازمان‌ تات‌ كه‌ در اختيار نگارنده‌ بود درج‌ نشده‌ است‌ و فرض‌ نگارنده‌ اين‌ است‌ كه‌ نحوه‌ محاسبه‌ نفر ماه‌ آموزش‌ در دو وزارتخانه‌ يكسان‌ يا نسبتاً يكسان‌ است‌. با اين‌ حساب‌ و با اعتماد به‌ ارقام‌ منتشره‌ توسط‌ هر دو وزارتخانه‌ مي‌توان‌ مدعي‌ شد كه‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ نسبت‌ به‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ دور ديده‌تر هستند، فاصله‌ احتمالي‌ آموزش‌ ديده‌ گي‌ بين‌ كاركنان‌ دو وزارتخانه‌ وقتي‌ عميق‌تر مي‌شود كه‌ ارقام‌ خالص‌ عملكرد آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ آموزش‌ كاركنان‌ دو وزارتخانه‌ را با هم‌ مقايسه‌ كنيم‌.

 بر اساس‌ آمار رسمي‌ منتشر شده‌ از دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ و سازمان‌ تات‌ ميزان‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ طي‌ 5 سال‌ مورد اشاره‌ برابر با 64170 نفر ماه‌ و ميزان‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ طي‌ 10 سال‌ مورد اشاره‌ برابر با 27730 نفر ماه‌ بوده‌ است‌. اگر تعداد كاركنان‌ دو وزارتخانه‌ را بر اساس‌ ارقام‌ سالنامه‌ آماري‌ 1379 كشور كه‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ 87133 نفر و در وزارت‌ كشاورزي‌ 55721 نفر مي‌باشد؛ در نظر گرفته‌ و با تسامح‌ همين‌ تعداد كاركنان‌ را براي‌ سالهاي‌ مورد بررسي‌ هم‌ بپذيريم‌. آنگاه‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ بطور متوسط‌ در هر سال‌ 9/2 روز آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ ديده‌اند در حاليكه‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ بطور متوسط‌ حداكثر 1 روز آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ در هر سال‌ مورد بررسي‌ ديده‌اند.

نگارنده‌ مطمئن‌ است‌ كه‌ اين‌ ارقام‌ با توجه‌ به‌ مبناي‌ ناگزير محاسباتي‌ آنها و ساير محدوديتهاي‌ تحقيق‌ چندان‌ دقبق‌ نيست‌. اما شايد نسبتي‌ با واقعيت‌ داشته‌ باشد لذا خطر بيان‌ آن‌ را پذيرفت‌. بهر حال‌ چنين‌ تحليلهائي‌ چالش‌ برانگيز است‌ و انشاءا... كارشناسان‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ از فرصتي‌ كه‌ اين‌ چالشها براي‌ آنان‌ ايجاد مي‌نمايد بيشتر از تهديدهاي‌ آن‌، بهره‌مند گردند.

 آموزش‌ مديران‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌

 فعاليت‌ منظم‌ آموزش‌ مديران‌ در جهاد سازندگي‌ عملاً از سال‌ 1366 با هدف‌ اوليه‌ ساماندهي‌ دوره‌هاي‌ مديريت‌ جهاد دهستان‌ كه‌ اجراي‌ آن‌ از سال‌ 1362 در مراكز آموزش‌ جهاد استانها شروع‌ شده‌ بود؛ آغاز گرديد. در سال‌ 1366 در حوزه‌ اداري‌ عضو شوراي‌ مركزي‌ جهاد سازندگي‌ و مسئول‌ امور استانها در دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌ (ستاد وزارتخانه‌) تحت‌ عنوان‌ " دفتر آموزش‌ مديريت‌ جهاد سازندگي‌ " تشكيل‌ گرديد. اين‌ دفتر بعد از ابلاغ‌ تشكيلات‌ اداري‌ و استخدامي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ از سال‌ 1367 در تشكيلات‌ اداري‌ معاونت‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ و اداره‌ كل‌ امور آموزشي‌ تحت‌ عنوان‌ "گروه‌ آموزش‌ مديريت‌" ادامه‌ فعاليت‌ داد و در تغييرات‌ تشكيلاتي‌ بعدي‌ به‌ عنوان‌ "كارشناسي‌ مسئول‌ آموزش‌ مديران‌ " در دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ فعاليت‌ نمود. نگارنده‌ از بدو تشكيل‌ اين‌ واحد سازماني‌ تا پائيز 1374 در آن‌ فعاليت‌ داشته‌ است‌ لذا به‌ عنوان‌ شاهد بدون‌ واسطه‌ به‌ بيان‌ فعاليت‌ اين‌ واحد سازماني‌ مي‌پردازم‌.

 دفتر آموزش‌ مديريت‌ در چهار سال‌ اول‌ فعاليت‌ خود عمدتاً به‌ فعاليت‌ برنامه‌ ريزي‌ درسي‌ پرداخت‌. در اين‌ مدت‌ ابتدا برنامه‌ درسي‌ دوره‌ كارداني‌ مديريت‌ توسعه‌ روستائي‌، ويژه‌ مديران‌ جهاد سازندگي‌ در سطح‌ دهستان‌ و شهرستان‌ در 72 واحد پس‌ از 2 سال‌ فعاليت‌ كارشناسي‌ و تشكيل‌ جلسات‌ متعدد با حضور اساتيد دانشگاه‌ و مسئولين‌ ستادي‌ وصفي‌ جهاد سازندگي‌ تدوين‌ گرديد. اين‌ برنامه‌ جايگزين‌ دوره‌ مديريت‌ جهاد دهستان‌ شد و پس‌ از تصويب‌ در مراكز آموزشي‌ امام‌ خميني‌ (ره‌)، اصفهان‌، مشهد و همدان‌ در چندين‌ نوبت‌ به‌ اجرا گذاشته‌ شد.

 اقدام‌ بعدي‌ گروه‌ آموزش‌ مديريت‌، تدوين‌ برنامه‌ درسي‌ مناسب‌ براي‌ آموزش‌ اعضاي‌ شوراي‌ مركزي‌ جهاد سازندگي‌ استانها بود. تدوين‌ اين‌ برنامه‌ نيز كار كارشناسي‌ وسيعي‌ برد، در تدوين‌ اين‌ برنامه‌ اعضاي‌ گروه‌ بهمراه‌ اعضاي‌ هيأت‌ علمي‌ دانشكده‌ اقتصاد دانشگاه‌ شهيد بهشتي‌ و دانشكده‌هاي‌ مديريت‌، علوم‌ اجتماعي‌ و كشاورزي‌ دانشگاه‌ تهران‌ و مسئولين‌ جهاد سازندگي‌ مشاركت‌ داشتند. اين‌ برنامه‌ نهايتاً تحت‌ عنوان‌ برنامه‌ درسي‌ رشته‌ كارشناسي‌ ارشد توسعه‌ روستائي‌ كه‌ داراي‌ چهار گرايش‌: اقتصادي‌، اجتماعي‌، كشاورزي‌ و مديريت‌ بود به‌ تصويب‌ شوراي‌ عالي‌ برنامه‌ ريزي‌ وزارت‌ علوم‌ رسيد و به‌ كليه‌ دانشگاهها ابلاغ‌ گرديد تا در صورت‌ داشتن‌ شرايط‌ نسبت‌ به‌ برگزاري‌ اين‌ دوره‌ اقدام‌ نمايند. در دانشكده‌ مديريت‌ دانشگاه‌ تهران‌ يك‌ دوره‌ گرايش‌ مديريت‌ اين‌ رشته‌ ويژه‌ شوراهاي‌ مركزي‌ جهاد سازندگي‌ استانها در سالهاي‌ 1368 تا 1370 اجرا گرديد. ضمناً دانشكده‌ كشاورزي‌ دانشگاه‌ تهران‌ نيز اين‌ رشته‌ را بعدها به‌ صورت‌ آزاد و سراسري‌ اجرا كرد و شايد دانشگاههاي‌ ديگر هم‌ آن‌ را به‌ اجرا گذاشته‌ باشند.

 فعاليت‌ اصلي‌ بعدي‌ گروه‌ آموزش‌ مديريت‌، تدوين‌ برنامه‌ آموزشي‌ براي‌ مسئولين‌ آموزش‌ و ترويج‌ جهاد سازندگي‌ استانها بود. اين‌ برنامه‌ توسط‌ اعضاي‌ گروه‌ تهيه‌ و در هسته‌ برنامه‌ ريزي‌ درسي‌ علوم‌ انساني‌ جهاد سازندگي‌ كه‌ سه‌ تن‌ از اعضاي‌ هيأت‌ علمي‌ دانشكده‌ علوم‌ تربيتي‌ دانشگاه‌ تهران‌ نيز در آن‌ حضور داشتند تحت‌ عنوان‌ رشته‌ كارشناسي‌ ارشد مديريت‌ آموزش‌ با دو گرايش‌ آموزش‌ كاركنان‌ و آموزش‌ روستائيان‌ در سال‌ 1370به‌ تصويب‌ رسيد.

 با توجه‌ به‌ تفكيك‌ وظائف‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ و وزارت‌ كشاورزي‌ در سال‌ 1369، در برنامه‌هاي‌ درسي‌ رشته‌ كارداني‌ مديريت‌ توسعه‌ روستائي‌، و رشته‌ كارشناسي‌ ارشد توسعه‌ روستائي‌ نيز در سال‌ 1370 تجديد نظر شد. بدين‌ ترتيب‌ كه‌ سقف‌ واحدهاي‌ دوره‌ كارداني‌ به‌ 68 كاهش‌ يافت‌ و برخي‌ از دروس‌ هم‌ با توجه‌ به‌ وظايف‌ جديد وزارتخانه‌ تغيير كرد. ضمناً با تغيير در برخي‌ از دروس‌ اصلي‌ رشته‌ كارشناسي‌ ارشد توسعه‌ روستائي‌ برنامه‌ درسي‌ جديدي‌ تحت‌ عنوان‌ رشته‌ كارشناسي‌ ارشد مديريت‌ توسعه‌ روستائي‌ تدوين‌ شد.

 از اسفند ماه‌ سال‌ 1370 گروه‌ آموزش‌ مديريت‌ رأساً وارد فاز اجرايي‌ شد و اقدام‌ به‌ برگزاري‌ سمينارهاي‌ سه‌ روزه‌ تا يك‌ هفته‌اي‌ براي‌ مديران‌ مياني‌ و ارشد جهاد سازندگي‌ كرد؛ محتواي‌ آموزشي‌ اين‌ سمينارها، واحدهاي‌ درسي‌ رشته‌ كارشناسي‌ ارشد مديريت‌ آموزش‌ براي‌ رؤساي‌ مراكز آموزش‌ جهاد سازندگي‌ استانها و واحدهاي‌ درسي‌ رشته‌ كارشناسي‌ ارشد مديريت‌ توسعه‌ روستائي‌ براي‌ رؤساي‌ سازمانهاي‌ جهاد سازندگي‌ استانها انتخاب‌ گرديد.

 اولين‌ سمينار آموزش‌ مديران‌، در اسفندماه‌ 1370 به‌ مدت‌ 3 روز با موضوع‌ درسي‌" مديريت‌ آموزش‌ كاركنان‌" در مركز آموزش‌ عالي‌ امام‌ خميني‌ (ره‌) در تهران‌ به‌ استادي‌ دكتر سيد حسين‌ ابطحي‌ برگزار شد.

 اولين‌ سمينار آموزش‌ مديران‌ براي‌ روساي‌ سازمانهاي‌ جهاد سازندگي‌ نيز در اسفند ماه‌ 1371 در بندر عباس‌ برگزار گرديد. موضوع‌ درسي‌ اين‌ سمينار يك‌ هفته‌اي‌ "اصول‌ سازمان‌ و مديريت‌ " و تدريس‌ به‌ عهده‌ پنج‌ نفر از اعضاي‌ هيأت‌ علمي‌ دانشكده‌ مديريت‌ دانشگاه‌ تهران‌ بود.

 تا سال‌ 1374 سيزده‌ سمينار براي‌ رؤساي‌ مراكز آموزش‌ و هفت‌ سمينار براي‌ روساي‌ سازمانهاي‌ جهاد سازندگي‌ استانها برگزار گرديد. شيوه‌ آموزش‌ سميناري‌ تا آخرين‌ سال‌ عمر سازماني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ براي‌ اين‌ دو گروه‌ از مديران‌ ادامه‌ يافت‌، همچنين‌ براي‌ مديران‌ شركتها و مؤسسات‌ وابسته‌ به‌ وزارتخانه‌ نيز آموزشهاي‌ مديريت‌ به‌ صورت‌ سميناري‌، جداگانه‌ و يا با هماهنگي‌ "كارشناسي‌ مسئول‌ آموزش‌ مديران‌"دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ برگزار شد.

 در هسته‌ برنامه‌ ريزي‌ درسي‌ علوم‌ انساني‌ در دفتر مراكز آموزش‌ عالي‌ براي‌ مديران‌ جهاد سازندگي‌ در سه‌ سطح‌ پايه‌، مياني‌ و عالي‌ برنامه‌هاي‌ درسي‌ تصويب‌ و دوره‌هاي‌ آموزش‌ مديران‌ در سراسر كشور به‌ شيوه‌هاي‌ سميناري‌ و يا كلاسي‌ توسط‌ مراكز آموزشي‌ جهاد اجرا گرديد. دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ آمار فعاليتهاي‌ آموزش‌ مديران‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ را در سال‌ 1377 منتشر كرده‌ است‌.

 

جدول‌ 3-8: عملكرد آموزش‌ مديران‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ از سال‌ 1375 لغايت‌ 1377 بر حسب‌ دوره‌

 

 سال‌

 تعداد دوره‌

 1375

 1376

 1377

 جمع‌

 پيش‌ بيني‌ شده‌

 تحقق‌ يافته‌

 درصد تحقق‌

 48

 30

 5/62

 130

 83

 85/63

 103

 74

 84/71

 281

 187

 55/66

 

 اطلاعات‌ مندرج‌ در جدول‌ 3-8 حاكي‌ از آن‌ است‌ كه‌ روند عملكرد دوره‌هاي‌ آموزش‌ مديران‌ مثبت‌ است‌ و بطور متوسط‌ حدود 67 درصد از دوره‌هاي‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ براي‌ مديران‌ طي‌ سه‌ سال‌ برگزار شده‌ است‌. يكي‌ از اهداف‌ گروه‌ آموزش‌ مديريت‌ از برگزاري‌ اولين‌ سمينارهاي‌ آموزشي‌ براي‌ روساي‌ مراكز آموزشي‌ و رؤساي‌ سازمانهاي‌ جهاد سازندگي‌ استانها ترويج‌ عملي‌ آموزش‌ مديريت‌ و تلاش‌ براي‌ تسهيل‌ اجراي‌ آموزش‌ مديران‌ توسط‌ مراكز آموزشي‌ جهاد در سطح‌ كشور با حمايت‌ رؤساي‌ سازمانهاي‌ جهاد سازندگي‌ استانها بوده‌ است‌.

 وضعيت‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌

 بر اساس‌ آمار منتشر شده‌ در جدول‌ 19-3 سالنامه‌ آماري‌ كشور سال‌ 1379 تعداد كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ بالغ‌ بر 87133 نفر مي‌باشد. اما گزارش‌ اداره‌ آمار و بودجه‌ معاونت‌ اداري‌ و مالي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ در شهريور ماه‌ 1379 تعداد كاركنان‌ اين‌ وزارتخانه‌ را 106393 نفر اعلام‌ كرده‌ است‌. اختلاف‌ آمار نيروي‌ انساني‌ احتمالاً بدليل‌ احتساب‌ نيروي‌ انساني‌ با وضعيت‌ استخدامي‌ خارج‌ از مقررات‌ نظام‌ هماهنگ‌ پرداخت‌ و قانون‌ كار در آمار وزارت‌ جهاد سازندگي‌ و عدم‌ احتساب‌ ان‌ در آمار منتشر شده‌ در سالنامه‌ آماري‌ كشور است‌. البته‌ آمار سالنامه‌ آماري‌ سال‌ 1379 مربوط‌ به‌ تعداد كاركنان‌ وزارتخانه‌ در سال‌ 1378 است‌. مقداري‌ از اين‌ اختلاف‌ 19258 نفري‌ ممكن‌ است‌ بدليل‌ استخدام‌ جديد در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ باشد.

جدول‌ 4-8: تركيب‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ بلحاظ‌ تحصيلات در شهريور 1379

 ميزان‌ تحصيلات‌

 فراواني‌

 درصد

 درصد تراكمي‌

 ابتدائي‌

 سيكل‌

 ديپلم‌

 فوق‌ ديپلم‌

 ليسانس‌

 فوق‌ ليسانس‌

 دكتري‌

 34732

 20331

 21360

 10593

 15326

 2557

 1494

 6/32

 19

 20

 10

 4/14

 4/2

 6/1

 6/32

 6/51

 6/71

 6/81

 96

 4/98

 100

 جمع‌

 106393

 100

 ـــ

 

مقايسه سطح تحصيلات شاغلين دو وزارتخانه جهاد سازندگي و كشاورزي در آستانه ادغام

سرمايه‌ انساني‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ علاوه‌ بر ستاد وزارتخانه‌ و 28 سازمان‌ جهاد سازندگي‌ استان‌ در 24 مؤسسه‌، شركت‌، سازمان‌، مركز، پژوهشكده‌ و صندوق‌ در سطح‌ كشور پراكنده‌ است‌. (معاونت‌ اداري‌ و مالي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌، 1379)توزيع‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ به‌ تفكيك‌ تحصيلات‌ در جدول‌ 4-8 آمده‌ است‌. با توجه به بحث هاي متفاوتي كه در سال 1378 در زمان تصميم گيري براي ادغام دو وزارتخانه در محافل اجرايي و سياسي مطرح شده بود و نيز با توجه به اينكه اطلاعات موثقي از هر دو وزارتخانه پس از فروكش كردن اين مباحث در اختيار نگارنده قرار گرفت ؛ براي ثبت در تاريخ هم كه شده نگاه مقايسه اي به وضعيت تحصيلات شاغلين در دو وزارتخانه در آستانه ادغام مي اندازيم.

 با توجه‌ به‌ اطلاعات‌ جدول‌ 4-8 اكثريت‌ نيروهاي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ در شهريور ماه‌ 1379 تحصيلاتي‌ كمتر از ديپلم‌ دارند. (6/51درصد) اما همين‌ نسبت‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ در سال‌ 1378 برابر با 22/56 درصد است‌، وزارت‌ جهاد سازندگي‌ 20درصد نيروي‌ انساني‌ ديپلم‌ دارد در حاليكه‌ وزارت‌ كشاورزي‌ 5/22 درصد ديپلمه‌ دارد. با توجه‌ به‌ اطلاعات‌ جدول‌ 2- 7در‌ فصل‌  هفتم درصد نيروي‌ انساني‌ فوق‌ ديپلم‌ در ساختار نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ 4/3 درصد بيشتر است‌. اما وزارت‌ كشاورزي‌ 4/0 درصد نيروي‌ انساني‌ ليسانس‌ بيشتر از وزارت‌ جهاد سازندگي‌ داشته‌ است‌. وضعيت‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد از نظر كاركنان‌ فوق‌ ليسانس‌ بهتر از وزارت‌ كشاورزي‌ به‌ اندازه‌ 7/0 درصد مي‌باشد. از نظر نيروي‌ انساني‌ با تحصيلات‌ دكتري‌ وضعيت‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ بسيار بهتر از وزارت‌ كشاورزي‌ است‌ و تعداد نيروي‌ انساني‌ داراي‌ تحصيلات‌ دكتري‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ بيش‌ از 11 برابر نيروي‌ انساني‌ داراي‌ تحصيلات‌ دكتري‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ است‌.

 

 اساس‌ آمار منتشره‌ از سوي‌ اداره‌ آمار و اطلاعات‌ اداره‌ كل‌ امور جهاد گران‌ در ابتداي‌ سال‌ 1379 تعداد كاركنان‌ دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌ و سازمان‌ جهاد استانها كه‌ در بر دارنده‌ بافت‌ قديمي‌ نيروي‌ انساني‌ جهاد سازندگي‌ بوده‌ است‌ بالغ‌ بر 49138 نفر مي‌باشد كه‌ حدود 46 درصد نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ است‌. بنابراين‌ در طول‌ سالهاي‌ عمر سازمان‌ جهاد سازندگي‌ بتدريج‌ كاركنان‌ اوليه‌ جهاد سازندگي‌ از نظر عددي‌ در اقليت‌ قرار گرفته‌اند. تركيب‌ تحصيلي‌ نيروي‌ انساني‌ اين‌ بافت‌ در جدول‌ 5-8  نشان‌ داده‌ شده‌ است‌.

 

جدول‌ 5- 8 : تركيب‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ در دفتر مركزي‌ و   سازمانهاي‌ جهاد سازندگي‌ استانها به‌ لحاظ‌ تحصيلات‌ در فروردين‌ 1379

 ميزان‌ تحصيلات‌

 فراواني‌

 درصد

 درصد تراكمي‌

 ابتدائي‌

 سيكل‌

 ديپلم‌

 فوق‌ ديپلم‌

 ليسانس‌

 فوق‌ ليسانس‌

 دكتري‌

 16975

 6163

 9729

 6188

 8324

 1422

 337

 6/34

 6/12

 8/19

 6/12

 8/16

 9/2

 7/0

 6/34

 2/47

 67

 6/79

 4/96

 3/99

 100

 جمع‌

 49138

 100

 ـــ

 

 مقايسه‌ ارقام‌ جداول‌ 4-8 و 5-8 نشان‌ مي‌دهد تغيير تدريجي‌ ساختار نيروي‌ انساني‌ جهاد سازندگي‌ بلحاظ‌ تحصيلات‌ با اضافه‌ شدن‌ نيروي‌هاي‌ جديد انساني‌ از سازمانهاي‌ ديگر به‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ فقط‌ از نظر نيروي‌ انساني‌ در مقطع‌ دكتري‌ به‌ نفع‌ بافت‌ قديمي‌ نيروي‌ انساني‌ جهادسازندگي‌ بوده‌ است‌ و در مقطع‌ تحصيلي‌ زير ديپلم‌، فوق‌ ديپلم‌ و ليسانس‌ و فوق‌ ليسانس‌ به‌ ضرر تركيب‌ قديمي‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ تمام‌ شده‌ است‌. ضمناً نيروي‌ انساني‌ داراي‌ تحصيلات‌ دكتري‌ حتي‌ در تركيب‌ نيروي‌ انساني‌ قديمي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ 5/2 برابر نيروي‌ انساني‌ داراي‌ تحصيلات‌ دكتري‌ در تركيب نيروي انساني  وزارت‌ كشاورزي‌ است‌.

 مجتبي‌ اسلاملو در تحقيقي‌ كه‌ به‌ عنوان‌ پايان‌ نامه‌ در رشته‌ كارشناسي‌ ارشد مديريت‌ توسعه‌ روستائي‌ در مركز آموزش‌ عالي‌ امام‌ خميني‌ (ره‌) به‌ انجام‌ رسانده‌ به‌ بررسي‌ و ارزيابي‌ طرح‌ تعديل‌ نيروي‌ انساني‌ در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ پرداخته‌ است‌. وي‌ در مجموع‌ طرح‌ تعديل‌ نيروي‌ انساني‌ در جهاد سازندگي‌ را ناموفق‌ ارزيابي‌ كرده‌ است‌. وي‌ در خصوص‌ وضعيت‌ ساختار قديمي‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد در سازمانهاي‌ جهاد استانها و دفتر مركزي‌ اطلاعاتي‌ ارائه‌ نموده‌ است‌. بر اساس‌ اين‌ اطلاعات‌ از نظر وضعيت‌ استخدامي‌ 70 درصد اين‌ كاركنان‌ رسمي‌ و 30درصد قرار دادي‌ اند. متوسط‌ گروه‌ شغلي‌ كاركنان‌ گروه‌ 10 است‌، سن‌ متوسط‌ كل‌ كاركنان‌ 40 سال‌ و متوسط‌ سابقه‌ كار كاركنان‌ رسمي‌ 17 سال‌ و متوسط‌ سابقه‌ كار كاركنان‌ قرار دادي‌ 11 سال‌ است‌. وي‌ اين‌ اطلاعات‌ را با اطلاعات‌ نيروي‌ انساني‌ مراكز وابسته‌ به‌ جهاد مقايسه‌ كرده‌ و اين‌ نتيجه‌ را گرفته‌ است‌ كه‌ متوسط‌ گروه‌ شغلي‌، سن‌ و سابقه‌ كار تشكيلات‌ اصلي‌ جهاد نسبت‌ به‌ تشكيلات‌ ملحق‌ شده‌ كمتر است‌ و اين‌ امر نشان‌ دهنده‌ جوان‌تر بودن‌ تشكيلات‌ اصلي‌ جهاد است‌. (اسلاملو، 1379) البته‌ اين‌ امر نشان‌ دهنده‌ پيرتر شدن‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ پس‌ از ادغام‌ ساير سازمانها در اين‌ وزارتخانه‌ نيز مي‌باشد.

نتيجه گيري از مباحث فصل

 

اين فصل هم مانند فصل قبلي به شيوه اي توصيفي و تحليلي نوشته شد.لذا نتيجه گيري و تحليل هاي لازم پس از بيان موارد مطرح شده ارائه گرديد و علاقه مندان را به متن فصل ارجاع مي دهم.اما آنچه به عنوان يك فرا تحليل از تجربه 22 ساله آموزش كاركنان در جهاد سازندگي  و وزارت جهاد سازندگي قابل ذكر است اينكه تجربه آموزشي جهاد در سه سال اول تاسيس ،تجربه اي بديع در آموزش كاركنان است.جهاد سازندگي در سه سال اول فعاليت خود يك سازمان يادگيرنده) Learning Organization) به معناي دقيق كلمه بوده است.اما در سالهاي بعد تجربه آموزش كاركنان وزارت جهاد سازندگي ، تجربه اي بوركراتيك و اداري است.هرچند كه اين تجربه در اين فصل به نقد كشيده شد و بعضا به ضعف هاي آن اشاره گرديد. اما درشهريور ماه 1383 تجربه چهارساله پس از ادغام در حوزه آموزش كاركنان در وزارت جهاد كشاورزي   براي من به عنوان فردي كه از سال 1366 درگيري مستقيم در فعاليت هاي آموزش كاركنان دارم؛ همان تجربه حتي بوركراتيك را ارزشمند جلوه گر مي سازد!!! در فصل دهم به تجربيات چهار سال و نيمه فعاليت آموزش كاركنان در وزارت جهاد كشاورزي خواهم پرداخت.

 

منابع و مآخذ فصل

 

اسلاملو، مجتبي‌، 1379، بررسي‌ و ارزيابي‌ طرح‌ تعديل‌ نيروي‌ انساني‌ در وزارت‌ جهاد  سازندگي‌، پايان‌ نامه‌ كارشناسي‌ ارشد رشته‌ مديريت‌ توسعه‌ روستائي‌، مركز آموزش‌ عالي‌ امام‌ خميني‌ (ره‌).

دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌، 1376، كتابچه‌ راهنماي‌ مقررات‌ و ضوابط‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌مدت‌ ضمن‌ خدمت‌

 دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ ، 1378، گزارش‌ تحليلي‌ فعاليت‌ آموزشي‌ سال‌ 77 در سطح‌ واحدهاي‌ سازماني‌ جهادسازندگي‌ «دوره‌هاي‌ كوتاه‌مدت‌ ضمن‌ خدمت‌».

 دفتر تشكيلات‌ و روشها، 1374، مجموعه‌ شماره‌ 2 دستور العملهاي‌ اجرائي‌ طرحهاي‌  طبقه‌بندي‌ و ارزشيابي‌ مشاغل‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌.

مركز آمار ايران‌، 1381، سالنامه‌ آماري‌ كشور - 1379، سايت‌ اينترنت‌ مركز آمار ايران‌.

معاونت‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌، 1370، برنامه‌ درسي‌ و سرفصل‌  دروس‌ رشته‌ كارشناسي‌ ارشد مديريت‌ آموزش‌.

 معاونت‌ آموزش‌ و تحقيقات‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ ، 1376، طرح‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ شغلي‌ پودماني‌ كاركنان‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌.

معاونت‌ اداري‌ و مالي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌، 1379، آمار نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ جهادسازندگي‌.

مؤسسه‌ آموزشهاي‌ عالي‌ علمي‌ - كاربردي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌، 1379، اسامي‌ و مشخصات‌ برنامه‌هاي‌ درسي‌ دوره‌هاي‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ وزرات‌ جهاد سازندگي‌.

واحد آموزش‌ دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌، 1360، گزارش‌ سمينار سراسري‌ آموزش‌  جهادسازندگي‌ (4 الي‌ 8 اسفند 1360)، انتشارات‌ دفتر مركزي‌ جهاد سازندگي‌.

 

 

 

بازگشت