پنجشنبه 3 آذر 1396
آموزش و بهسازي كاركنان دولت در ايران با نگاه ويژه به بخش كشاورزي (ويرايش سوم) فصل‌ هفتم : آموزش كاركنان در وزارت كشاورزي
يکشنبه 22 شهريور 1383

 

 

آموزش و بهسازي كاركنان دولت در ايران با نگاه ويژه به بخش كشاورزي 

(ويرايش سوم)

فصل‌ هفتم :

آموزش كاركنان در وزارت كشاورزي

محمد حسن محقق معين

شهریور 1383

info@moein.net

سرفصل مباحث فصل:

 

 

·        تاريخچه‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ 

·        تشكيلات‌ اداري‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌

·        عملكرد آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ در دو برنامه‌ توسعه‌ 

·        نظام‌ آموزشهاي‌ پودماني‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ 

·        وضعيت‌ نيروي‌ انساني‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ 

·        نتيجه گيري  از مباحث فصل

·        منابع و مآخذ فصل

 

 تاريخچه‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ كشاورزي‌

 آموزش‌ كاركنان‌ دولت‌ ايران‌ در حوزه‌ كشاورزي‌ بيش‌ از يك‌ قرن‌ (101 سال‌) قدمت‌ دارد. پس‌ از استقرار مشروطيت‌ به‌ منظور تأمين‌ نيازهاي‌ كاركنان‌ وزارت‌ فلاحت‌، تجارت‌ و فوائد عامه‌ در سال‌ 1279 هجري‌ شمسي‌ در حومه‌ تهران‌ مدرسه‌ فلاحت‌ مظفري‌ تاسيس‌ شد. با تغيير ساختار دولت‌ ايران‌ و تشكيل‌ اداره‌ كل‌ فلاحت‌، اين‌ مدرسه‌ فعاليت‌ خود را گسترش‌ داده‌ و از سال‌ 1314 مدرسه‌ عالي‌ فلاحت‌ (دانشكده‌هاي‌ كشاورزي‌ و دامپزشكي‌ فعلي‌) براي‌ رفع‌ نياز كاركنان‌ اداره‌ كل‌ فلاحت‌ تاسيس‌ گرديد. اين‌ مدرسه‌ در سال‌ 1319 به‌ دانشكده‌ كشاورزي‌ و اداره‌ كل‌ فلاحت‌ نيز از سال‌ 1317 بنا به‌ تصميم‌ فرهنگستان‌ به‌ اداره‌ كل‌ كشاورزي‌ تغيير نام‌ يافتند.

 با گسترش‌ تشكيلات‌ دولت‌ و تاسيس‌ اولين‌ دانشگاه‌ در ايران‌، دولت‌ تصميم‌ گرفت‌ كه‌ فعاليتهاي‌ آموزشي‌ را از فعاليتهاي‌ اجرايي‌ جدا نمايد. لذا دانشكده‌ كشاورزي‌ كرج‌ را از اداره‌ كل‌ كشاورزي‌ منتزع‌ و به‌ دانشگاه‌ تهران‌ ملحق‌ نمود. اداره‌ كل‌ كشاورزي‌ نيز از سال‌ 1320 تبديل‌ به‌ وزارت‌ كشاورزي‌ گرديد. وزارت‌ كشاورزي‌ براي‌ تأمين‌ نيازهاي‌ آموزش‌ كاركنان‌ خود، پس‌ از جدايي‌ دانشكده‌ كشاورزي‌ از آن‌، دفاتر و ادارات‌ ستادي‌ تحت‌ عنوان‌ "آموزش‌" ايجاد نمود. و آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ خود را از طريق‌ اين‌ دفاتر تأمين‌ كرد.

 تفكيك‌ فعاليتهاي‌ آموزشي‌ و اجرايي‌ لااقل‌ در مورد وزارت‌ كشاورزي‌ و وزارت‌ آموزش‌ و پرورش‌ تا سال‌ 1343 بيشتر دوام‌ نيافت‌. دولت‌ ايران‌ در اين‌ سال‌ در لايحه‌ بودجه‌اي‌ كه‌ براي‌ سال‌ 1344 تهيه‌ كرد تصميم‌ گرفت‌ كه‌ دبيرستانهاي‌ كشاورزي‌ را از وزارت‌ آموزش‌ و پرورش‌ منتزع‌ و به‌ وزارت‌ كشاورزي‌ الحاق‌ نمايد. اين‌ تصميم‌ مورد تأئيد مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ واقع‌ و به‌ عنوان‌ تبصره‌ 16 قانون‌ بودجه‌ سال‌ 1344 تصويب‌ گرديد. بدين‌ ترتيب‌ وظايف‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ تحت‌ الشعاع‌ وظايف‌ آموزش‌ كشاورزي‌ كشور در مقطع‌ متوسطه‌ واقع‌ شد. در سال‌ 1354 نيز با تصويب‌ قانون‌ تأسيس‌ سازمان‌ آموزش‌ كشاورزي‌، اين‌ سازمان‌ قانوناً وظيفه‌ برنامه‌ ريزي‌ و آموزش‌ براي‌ دانش‌آموزان‌ روستايي‌ و كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ را به‌ عهده‌ گرفت‌.البته در خصوص وجود وظيفه قانوني آموزش كاركنان براي سازمان اخيرالذكر تشكيك شده است. آقاي شمس آذر يكي از كارشناسان مطلع وزارت كشاورزي در اين خصوص اظهار داشته اند كه:در متن قانون سال 1354 وظيفه اي در خصوص آموزش كاركنان براي اين سازمان در نظر گرفته نشده  و در آن زمان تشكيلات آموزش كاركنان هم در اين سازمان وجود نداشته است.

فعاليتهاي‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ يكبار ديگر در سال‌ 1356 با ادغام‌ وزارت‌ كشاورزي‌ و وزارت‌ تعاون‌ و امور روستاها و تشكيل‌ وزارت‌ كشاورزي‌ و عمران‌ روستايي‌، در معرض‌ تغييرات‌ تشكيلاتي‌ واقع‌ گشت‌. پس‌ از اين‌ ادغام‌، وظايف‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ جديد به‌ عهده‌ اداره‌ كل‌ آموزش‌ كاركنان‌ كه‌ بدنه‌ اصلي‌ آن‌ از كاركنان‌ انتقالي‌ از وزارت‌ تعاون‌ و امور ورستاها تشكيل‌ شده‌ بود، گذاشته‌ و از سازمان‌ آموزش‌ كشاورزي‌، منفك‌ گرديد.

اداره‌ كل‌ آموزش‌ كاركنان‌ به‌ مدت‌ سه‌ سال‌ با استقرار در ستاد وزارتخانه‌ به‌ طور مستقل‌ نسبت‌ به‌ تشكيل‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ براي‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ اقدام‌ نمود تا اينكه‌ در مهرماه‌ 1359 اين‌ اداره‌ كل‌ به‌ سازمان‌ آموزش‌ كشاورزي‌ ملحق‌ گرديد و وظيفه‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ در كنار ساير و وظايف‌ آموزشي‌ آن‌ به‌ عهده‌ سازمان‌ آموزش‌ كشاورزي‌ گذاشته‌ شد.

 با تشكيل‌ شوراي‌ عالي‌ هماهنگي‌ آموزشهاي‌ فني‌ و حرفه‌اي‌ كشور در سال‌ 1359، در سازمان‌ آموزش‌ كشاورزي‌ نيز واحدي‌ تحت‌ عنوان‌ "ستاد دائمي‌ هماهنگي‌ آموزش‌ فني‌ و حرفه‌اي‌ وزارت‌ كشاورزي‌ با حضور نمايندگان‌ موسسات‌ تابعه‌ وزارتخانه‌ تشكيل‌ و برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ و كارآموزي‌ كاركنان‌ را برنامه‌ ريزي‌ و اجرا نمود. در همين‌ سالها كاركنان‌ براي‌ آموزش‌ از خدمات‌ آموزشي‌ خارج‌ از سازمان‌ آموزش‌ كشاورزي‌ نظير مركز آموزش‌ مديريت‌ دولتي‌ و يا دانشگاهها استفاده‌ مي‌نمودند. پس‌ از تشكيل‌ مراكز خدمات‌ روستايي‌ در دهستانها از سال‌ 1361 به‌ بعد تاكيد بيشتر در حوزه‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ بر آموزشهاي‌ تكنسيني‌ بويژه‌ براي‌ كاركنان‌ مراكز خدمات‌ روستايي‌ وجود داشت‌. ستاد دائمي‌ هماهنگي‌ آموزشهاي‌ فني‌ و حرفه‌اي‌ همچنين‌ اقداماتي‌ در جهت‌ استاندارد كردن‌ برنامه‌هاي‌ درسي‌ دوره‌هاي‌ آموزش‌ كاركنان‌ به‌ عمل‌ آورد. در سالهاي‌ اول‌ دهه‌ 60 همچنين‌ آئين‌ نامه‌هاي‌ آموزشي‌ و شبانه‌ روزي‌ در سازمان‌ آموزش‌ كشاورزي‌ به‌ منظور ساماندهي‌ آموزش‌ كاركنان‌ به‌ تصويب‌ رسيده‌ است‌.

 وزير كشاورزي‌ در ارديبهشت‌ 1363 در خصوص‌ لزوم‌ هماهنگي‌ و نظارت‌ در اجراي‌ برنامه‌هاي‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ و لزوم‌ جلب‌ موافقت‌ سازمان‌ آموزش‌ كشاورزي‌ براي‌ برگزاري‌ آموزشهاي‌ كاركنان‌ بخشنامه‌اي‌ را به‌ واحدهاي‌ سازماني‌ ابلاغ‌ نمود. متعاقب‌ اين‌ بخشنامه‌، دستورالعمل‌ انضباطي‌ آموزشي‌ دوره‌هاي‌ آموزش‌ قبل‌ و ضمن‌ خدمت‌ در 19 بند در تاريخ‌ 1/3/63 به‌ شماره‌ 2629/5/480 توسط‌ رئيس‌ سازمان‌ آموزش‌ كشاورزي‌ به‌ مراكز آموزش‌ كشاورزي‌ و ساير واحدهاي‌ سازماني‌ ابلاغ‌ شد. موارد انضباطي‌ اين‌ دستورالعمل‌ در 12 بند ضوابطي‌ درباره‌ اخلاق‌ اسلامي‌، پوشيدن‌ لباس‌ مناسب‌، حضور به‌ موقع‌ در كلاس‌ و امثال‌ اينهاست‌. موارد آموزشي‌ دستورالعمل‌ در 7 بند صرفاً ضوابط‌ برگزاري‌ امتحان‌، غيبت‌ در آن‌، حد نصاب‌ نمره‌ قبولي‌ و نحوه‌ اعتراض‌ به‌ نمره‌ را مطرح‌ نموده‌ است‌.

 آخرين‌ تغيير تشكيلاتي‌ در حوزه‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ در سال‌ 1372 رخ‌ داد. در اين‌ سال‌ با ادغام‌ دو سازمان‌ آموزش‌ كشاورزي‌ و تحقيقات‌ كشاورزي‌ و اداره‌ كل‌ ترويج‌ كشاورزي‌ در يكديگر سازماني‌ جديد با عنوان‌ سازمان‌ تحقيقات‌، آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌ كه‌ به‌ سازمان‌ تات‌ معروف‌ شد، تشكيل‌ گرديد. وظيفه‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ بعهده‌ يكي‌ از معاونت‌هاي‌ اين‌ سازمان‌ به‌ نام‌ معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ گذاشته‌ شد.

 معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ وظايف‌ نيازسنجي‌، برنامه‌ ريزي‌، هماهنگي‌ و نظارت‌ بر اجراي‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ كشاورزي‌ در سطح‌ كشور در 32 مركز آموزش‌ و آموزشكده‌ كشاورزي‌ كرج‌ براي‌ كشاورزان‌ (كاربران‌)، دانش‌آموزان‌ و بالاخره‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ را به‌ عهده‌ دارد. از 17 وظيفه‌ مهمي‌ كه‌ براي‌ اين‌ معاونت‌ در بروشوري‌ تحت‌ عنوان‌ "سيماي‌ آموزش‌ كشاورزي‌" معرفي‌ گرديده‌، يك‌ وظيفه‌ مربوط‌ به‌ آموزش‌ كاركنان‌ است‌ و آن‌ عبارت‌ است‌ از: "فراهم‌ آوردن‌ موجبات‌ اجراي‌ برنامه‌هاي‌ آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ كاركنان‌ به‌ منظور روزآمد كردن‌ اطلاعات‌ و مهارتهاي‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ در جهت‌ انجام‌ هرچه‌ مطلوب‌تر وظايف‌ و مسئوليتهاي‌ محوله‌ در زمينه‌هاي‌ فني‌ و تخصصي‌ (سازمان‌ تات‌، 1377)

 

 تشكيلات‌ اداري‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ كشاورزي‌

 معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ به‌ لحاظ‌ تشكيلاتي‌ داراي‌ 4 دفتر بوده‌ است‌. اين‌ دفاتر عبارتند از: بهسازي‌ نيروي‌ انساني‌، آموزش‌ رسمي‌ و حرف‌ كشاورزي‌، خدمات‌ و تكنولوژي‌ آموزشي‌ و بالاخره‌ آموزش‌ كاركنان‌ (سازمان‌ تات‌، 1378).

 دفتر آموزش‌ كاركنان‌  مسئوليت‌ اصلي‌ را در برنامه‌ ريزي‌ و اجراي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌، ميان‌ مدت‌ و بلندمدت‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ در سطح‌ كشور به‌ عهده‌ دارد. از جمله‌ وظايفي‌ كه‌ براي‌ اين‌ دفتر وجود داشته‌ است‌ مي‌توان‌ از: (1) مطالعه‌، بررسي‌، نيازسنجي‌ و تشخيص‌ نيازهاي‌ آموزشي‌ كاركنان‌، (2) تهيه‌ و تنظيم‌ آئين‌ نامه‌ و ضوابط‌ خاص‌ استفاده‌ از فرصتهاي‌ آموزش‌ عالي‌، (3) انتخاب‌ مؤسسات‌ ذيصلاح‌ آموزش‌ دهنده‌ و تعيين‌ محتواي‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌، زمان‌ تشكيل‌ دوره‌، محل‌ برگزاري‌ و مشخصات‌ اساتيد وآموزش‌ دهندگان‌، (4) اجراي‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ براي‌ كاركنان‌ از طريق‌ سازمان‌ تات‌ (5) تدوين‌ كتب‌، نشريات‌ و جزوات‌ آموزشي‌ موردنياز دوره‌هاي‌ مصوب‌ آموزشي‌، زمان‌ تشكيل‌ دوره‌، محل‌ برگزاري‌ و مشخصات‌ اساتيد و آموزش‌ دهندگان‌، (6) نظارت‌ بر حسن‌ اجراي‌ برنامه‌هاي‌ آموزشي‌، (7) برنامه‌ ريزي‌ اجراي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ تخصصي‌ كشاورزي‌ و آموزشهاي‌ عمومي‌، مديريت‌ و فنون‌ اداري‌، (8) تهيه‌ و تدوين‌ برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ و درسي‌ در راستاي‌ بهسازي‌ نيروي‌ انساني‌، نام‌ برد. (همان‌، 1378)

 وظايف‌ اين‌ دفتر به‌ ميزان‌ بسيار زيادي‌ شبيه‌ به‌ وظايف‌ دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ در وزارت‌ جهادسازندگي‌ بوده‌ است‌. از نظر تمركز برنامه‌ ريزي‌ و تصميم‌گيري‌ براي‌ اجراي‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ در اقصي‌ نقاط‌ كشور نيز شباهت‌ زيادي‌ بين‌ اين‌ دو دفتر وجود دارد و به‌ همين‌ خاطر انتقادات‌ مشابهي‌ به‌ آنها وارد است‌. اما دفتر برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ وظايف‌ تدوين‌ برنامه‌ درسي‌ دوره‌ كوتاه‌ مدت‌ و همچنين‌ تدوين‌ كتب‌، نشريات‌ و جزوات‌ آموزشي‌ را به‌ عهده‌ نداشته‌ است‌. درخصوص‌ تدوين‌ برنامه‌ درسي‌ در دفتر آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ به‌ معني‌ دقيق‌ كلمه‌ شواهدي‌ به‌ رويت‌ نگارنده‌ نرسيده‌ است‌. تدوين‌ جزوات‌ آموزشي‌ نيز در معاونت‌ آموزش‌ و تجهيز نيروي‌ انساني‌ عمدتاً به‌ عهده‌ دفتر خدمات‌ و تكنولوژي‌ آموزشي‌ بوده‌ است‌.

 از آنجا كه‌ در اين‌ گزارش‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ مدنظر است‌ به‌ فعاليتهاي‌ دفتر در اين‌ زمينه‌ مي‌پردازيم‌. دفتر در ابتداي‌ فعاليت‌ و تشكيل‌ سازمان‌ تات‌ به‌ برنامه‌ ريزي‌ و اجراي‌ آموزش‌هاي‌ بدوخدمت‌ و ضمن‌ خدمت‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ در قالب‌ دوره‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ يك‌ الي‌ دو هفته‌ و يا 36 تا 72 ساعت‌ پرداخت‌.

 از سال‌ 1374 و پس‌ از ابلاغ‌ طرح‌ جامع‌ آموزش‌ كاركنان‌ از سوي‌ سازمان‌ امور اداري‌ و استخدامي‌ كشور، تدوين‌ و اجراي‌ آموزشهاي‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ بر مبناي‌ اين‌ طرح‌ بوده‌ است‌. پس‌ از ابلاغ‌ دستورالعمل‌ آموزش‌هاي‌ پودماني‌ از سوي‌ سازمان‌ امور اداري‌ و استخدامي‌، طرح‌ جامع‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ به‌ طرح‌ آموزشهاي‌ پودماني‌ تغيير نام‌ يافت‌ و براساس‌ گزارش‌ نشريه‌ پيام‌ آموزش‌ كشاورزي‌ در پاييز 1379، آموزشهاي‌ پودماني‌ براساس‌ تجزيه‌ و تحليل‌ رشته‌هاي‌ شغلي‌، شرح‌ وظايف‌ و پست‌ سازماني‌ و طي‌ كردن‌ فرايند نيازسنجي‌ آموزشي‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ اجرا شده‌ است‌. (سازمان‌ تات‌، 1379)

 علاوه‌ بر اينها براساس‌ گزارش‌ اخيرالذكر نظام‌ مكانيزه‌ اطلاعات‌ براي‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ طراحي‌ و به‌ اجرا گذاشته‌ شده‌ است‌. نظام‌ مكانيزه‌ يك‌ سيستم‌ كامپيوتري‌ است‌ كه‌ وظيفه‌ آن‌ دريافت‌ اطلاعات‌ مربوط‌ به‌ دروس‌، اطلاعات‌ مشاغل‌ و الزامات‌ آموزشي‌، اطلاعات‌ كاركنان‌ و سوابق‌ آموزشي‌ آنان‌، و دروسي‌ كه‌ كاركنان‌ مايل‌ به‌ گذراندن‌ آنها هستند، مي‌باشد. چنين‌ نظام‌ مكانيزه‌ جمع‌ آوري‌ اطلاعات‌ تحت‌ عنوان‌ نرم‌افزار هادي‌ 6 در سال‌ 1379 در وزارت‌ جهاد سازندگي‌ نيز با مشخصاتي‌ كاملاً مشابه‌ با استفاده‌ از تجارب‌ نرم‌ افزارهاي‌ هادي‌ 1 الي‌ 5 كه‌ در سالهاي‌ قبل‌ براي‌ تنظيم‌ تقويم‌هاي‌   آموزش‌ ضمن‌ خدمت‌ كاركنان‌ به‌ كار مي‌رفته‌ مورد استفاده‌ قرار گرفته‌ است‌.

 بنابراين‌ مي‌توان‌ گفت‌ وزارت‌ جهاد كشاوري‌ كه‌ از ادغام‌ اين‌ دو وزارتخانه‌ تشكيل‌ شد به‌ لحاظ‌ خدمات‌ ماشيني‌ و مكانيزه‌ مورد نياز براي‌ تنظيم‌ برنامه‌هاي‌ آموزش‌ كاركنان‌ كمبودي‌ نخواهد داشت‌. تنها مي‌ماند يك‌ استراتژي‌ جامع‌ آموزش‌ كاركنان‌ كه‌ در ارتباط‌ با خط‌ مشي‌هاي‌ سازماني‌ و برنامه‌هاي‌ توسعه‌ از اين‌ خدمات‌ ماشيني‌، استفاده‌ نمايد. نگارنده‌ فقدان‌ اين‌ استراتژي‌ را با تمام‌ وجود احساس‌ مي‌كند و مدارك‌ و مستندات‌ ارائه‌ شده‌ در گزارش‌ نيز بر آن‌ گواهي‌ مي‌دهد.

 لازم به تذكر است كه پاراگرف اخير نتيجه گيري ايي است كه نگارنده در ويرايش اول اين نوشته در ارديبهشت 1381 كرده بودم!! ولي اكنون كه ويرايش سوم اين كتاب را در شهريور ماه 1383 مي نويسم  با كمال تاسف بايد بگويم كه به دليل همان فقدان استراتژي   و عوامل ديگر دست اندر كار بويژه مديريت آموزش كاركنان  در دو سال اخير عليرغم آمادگي هاي فني ياد شده ، در دوران پس از ادغام دو وزارتخانه  از اين قابليت ها استفاده نشد. شرح دقيق تر اين وضعيت را در فصل نهم به تفضيل بيان خواهم كرد.

 در وزارت‌ كشاورزي‌ براساس‌ گزارش‌ ديگري‌ تحت‌ عنوان‌ سيماي‌ آموزش‌ كشاورزي‌ از سال‌ 1378 به‌ بعد آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ در قالب‌ طرح‌ آموزش‌ پودماني‌ به‌ اجرا درآمده‌ است‌. در چارچوب‌ اين‌ طرح‌ براي‌ كليه‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ شناسنامه‌ آموزشي‌ تهيه‌ كرده‌ و بر مبناي‌ رشته‌ شغلي‌ كاركنان‌، مجموعه‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ در سه‌ بخش‌ عمومي‌، تخصصي‌ و ويژه‌ طراحي‌ نموده‌ و كاركنان‌ در طول‌ سالهاي‌ خدمت‌ بتدريج‌ اين‌ دوره‌ها را بين‌ 25 تا 30 دوره‌ آموزشي‌ طي‌ خواهند نمود. براساس‌ همين‌ گزارش‌ جهت‌ ارتقاء توان‌ علمي‌ و بينش‌ مديران‌ وزارت‌ كشاورزي‌، طرح‌ آموزش‌ مديران‌ وزارت‌ كشاورزي‌ در سال‌ 1378 تهيه‌ گرديده‌ و از سال‌ 1379 اجرا شده‌ است‌. (سازمان‌ تات‌، 1378)

 در وزارت‌ كشاورزي‌ از سال‌ 1374 با بهره‌گيري‌ از امكانات‌ شركتهاي‌ كشت‌ و صنعت‌ و شركتهاي‌ سهامي‌ زراعي‌ و بعضي‌ از مراكز آموزش‌ كشاورزي‌ "آموزش‌هاي‌ عملي‌ ويژه‌ "براي‌ مديران‌ و كارشناسان‌ وزارتخانه‌ برگزار شده‌ است‌. اين‌ آموزشها عمدتاً به‌ صورت‌ بدو خدمت‌ به‌ مدت‌ 9 ماه‌ صورت‌ گرفته‌ و فراگيران‌ كه‌ فارغ‌ التحصيلان‌ دانشكده‌هاي‌ كشاورزي‌ با تحصيلات‌ عمدتاً نظري‌ بوده‌اند در اين‌ دوره‌ها عملاً با امور مربوط‌ به‌ كاشت‌، داشت‌ و برداشت‌ محصولات‌ زراعي‌ مناطق‌ مختلف‌ آشنا شده‌اند تا ضعف‌ آموزش‌ عملي‌ دانشگاهي‌ آنان‌ جبران‌ گردد. تحقيقات‌ و مطالعاتي‌ در خصوص‌ اين‌ آموزشها و همچنين‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ صورت‌ گرفته‌ است‌ كه‌ در فصل‌ نهم‌ به‌ نتايج‌ برخي‌ از آنها اشاره‌ مي‌كنيم‌.

 

 عملكرد آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ در دو برنامه اول و دوم‌ توسعه‌

 دراين‌ قسمت‌ از گزارش‌، اشاره‌ي‌ تحليلي‌ كوتاهي‌ به‌ عملكرد آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ طي‌ برنامه‌هاي‌ اول‌ و دوم‌ توسعه‌ مي‌نماييم‌. آماري‌ كه‌ در جدول‌ ذيل‌ ارائه‌ مي‌گردد مربوط‌ به‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌، ميان‌ مدت‌ و بلند مدت‌ كاركنان‌ اين‌ وزارتخانه‌ است‌. اين‌ آمار از گزارش‌هاي‌ عملكرد سازمان‌ تات‌ استخراج‌ شده‌ است‌.

 

جدول1-7 : فعاليت هاي آموزش كاركنان وزارت كشاورزي از سال 1368 تا 1378 (نفرماه)

 

جمع

78

77

76

75

74

73

72

71

70

69

68

برنامه / سال

54294

4116

8529

7379

6689

5657

-

8659

5514

5619

1024

1098

مصوب

60100

-

3853

5779

9113

9972

11227

6865

4675

3906

2584

2126

تحقق يافته

-

-

-

78.3

136.2

176.3

-

79.3

84.8

69.5

252

193.6

درصد تحقق

 

 

 براساس‌ گزارش‌ سازمان‌ تات‌، 14963 نفرماه‌ در برنامه‌ پنج‌ ساله‌ اول‌ توسعه‌ و 5358 نفر ماه‌ در سال‌ 1373 و 7409 نفر ماه‌ طي‌ سالهاي‌ 1374 تا پايان‌ آذرماه‌ 1377 از عملكرد آموزش‌ گزارش‌ شده‌ در جدول‌ فوق‌ مربوط‌ به‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ است‌. (سازمان‌ تات‌، 1377)

 بنابراين‌ از مجموع‌ 60100 نفر ماه‌ فعاليتهاي‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ طي‌ سالهاي‌ 1368 تا پايان‌ آذرماه‌ 1377، بالغ‌ بر 27730 نفرماه‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ كه‌ معادل‌ 14/46 درصد از اين‌ آموزشهاست‌ به‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ ارائه‌ شده‌ است‌. براساس‌ گزارش‌ اخيرالذكر مجموع‌ آموزشهاي‌ بلندمدت‌ ارائه‌ شده‌ در اين‌ دوره‌ زماني‌ برابر با 32148 نفر ماه‌ و معادل‌ 49/53 درصد است‌. همچنين‌ در گزارش‌ سازمان‌ تات‌ تحت‌ عنوان‌ سيماي‌ آموزش‌ كشاورزي‌ در سال‌ 1377 علاوه‌ بر آمار فوق‌ به‌ عملكرد آموزشهاي‌ ميان‌ مدت‌ يا طرح‌ آموزش‌ عملي‌ مديران‌ هم‌ اشاره‌ شده‌ است‌. عملكرد اين‌ بخش‌ از آموزشها كه‌ براساس‌ اين‌ گزارش‌ از سال‌ 1374 آغاز شده‌ تا آذر ماه‌ 1377 به‌ ترتيب‌ 41، 40 و 31 نفر در سالهاي‌ 74، 75 و 77 بوده‌ است‌ كه‌ با توجه‌ به‌ ارقام‌ اخير الذكر حدود 4/0 درصد از كل‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ مي‌گردد. (همان‌، 1377) سازمان‌ تات‌ در سال‌ 1378 در گزارشي‌ تحت‌ عنوان‌: "جمع‌ بندي‌ فعاليتهاي‌ آموزش‌ كشاورزي‌ در طي‌ برنامه‌هاي‌ اول‌ و دوم‌ توسعه‌ كشور"، ضمن‌ اصلاح‌ گزارش‌ عملكرد آموزش‌ كاركنان‌ در سالهاي‌ 1374 و 1375 و تقليل‌ آن‌ به‌ ارقام‌ 7206 و 6901 نفر ماه‌ و اعلام‌ گزارش‌ عملكرد كامل‌ سال‌ 1377 آموزش‌ كاركنان‌ كه‌ بالغ‌ بر 5534 نفر ماه‌ است‌؛ با اشاره‌ به‌ 5/78 درصد تحقق‌ برنامه‌ آموزش‌ كاركنان‌ طي‌ سالهاي‌ برنامه‌ اول‌ و دوم‌ منهاي‌ سال‌ 1378، اين‌ موضوع‌ را نشان‌ دهنده‌  توجه‌  به‌ آموزشهاي‌ فني‌ و تخصصي‌ كاركنان‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ قلمداد نموده‌ است‌.

 نگارنده‌ منظور ازتوجه‌ را متوجه‌ نشده‌ است‌!  منظور از توجه‌ چيست‌؟ آيا نشانه‌ موفقيت‌ برنامه‌ هاست‌ يا شكست‌ آنها؟ به‌ چه‌ چيزي‌ توجه‌ شده‌ است‌؟ حاصل‌ توجه‌ چيست‌؟ اگر منظور از توجه‌ به‌ آموزشهاي‌ فني‌ و تخصصي‌ كاركنان‌، گسترش‌ كمي‌ و كيفي‌ آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ متناسب‌ با مشاغل‌ كاركنان‌ وتغييرات‌ تكنولوژي‌ است‌ كه‌ گزارش‌ سال‌ 1377 چيز ديگري‌ را نشان‌ داده‌ و حاكي‌ از در اقليت‌ قرار گرفتن‌ آموزشهاي‌ عملي‌ ويژه‌ به‌ ميزان‌ 4/0 درصد و آموزشهاي‌ كوتاه‌ مدت‌ كاركنان‌ به‌ ميزان‌ 1/46 درصد نسبت‌ به‌ تقريباً 5/53 درصد آموزشهاي‌ بلندمدت‌ و مقطع‌ دار كاركنان‌ است‌. كه‌ قاعدتاً بيشتر، آموزشهاي‌ نظري‌ كلاسيك‌ و خارج‌ از وزارتخانه‌ است‌.

 در مقدمه‌ گزارش‌ سياستها، استراتژي‌ها و برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ وزارت‌ كشاورزي‌ در برنامه‌ سوم‌، قضاوت‌ صريح‌تري‌ در مورد آموزش‌ كاركنان‌ شده‌ است‌ و به‌ عنوان‌ يك‌ نقطه‌ قوت‌ اعلام‌ گرديده‌ است‌ كه‌ طي‌ يك‌ دهه‌ گذشته‌ از سال‌ 1368تا سال‌ 1377 نگرش‌ به‌ آموزش‌ كشاورزي‌ در هر دو بعد آموزش‌ كشاورزان‌ و آموزش‌ كاركنان‌ تغيير يافته‌ و با افزايش‌ و گسترش‌ كمي‌ و كيفي‌ برنامه‌هاي‌ آموزشي‌، بازدهي‌ بروندادهاي‌ اين‌ بخش‌ نيز ارتقاء يافته‌ است‌. (سازمان‌ تات‌، 1378)

 توجه‌ نگارنده‌ بر ارقام‌ مربوط‌ به‌ پيش‌ بيني‌ و ميزان‌ تحقق‌ برنامه‌هاي‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ طي‌ سالهاي‌ 1368 تا 1377 كه‌ در جدول‌ 1-7 ارائه‌ شده‌اند سؤالاتي‌ را ايجاد نموده‌ است‌ كه‌ به‌ اختصار سه‌ مورد از آنها را مطرح‌ مي‌نمايم‌:

 (1) با توجه‌ به‌ تعريف‌ برنامه‌ ريزي‌ در صفحه‌ 2 گزارش‌ اخيرالذكر كه‌ ذيل‌ موضوع‌ "نظام‌ برنامه‌ ريزي‌ آموزش‌ كشاورزي‌" مطرح‌ شده‌، برنامه‌ ريزي‌ عبارت‌ از پيش‌بيني‌ و دورنگري‌ براي‌ رسيدن‌ به‌ هدف‌ معين‌ است‌. پس‌ اين‌ چگونه‌ برنامه‌ ريزي‌ براي‌ آموزش‌ كاركنان‌ است‌ كه‌ در سالهاي‌ 1368، 1369، 1374 و 1375 فعاليتهاي‌ آموزش‌ كاركنان‌ تحقق‌ يافته‌ به‌ ترتيب‌ 6/93، 152، 3/76 و 2/36 درصد از اهداف‌ معين‌ شده‌ فراتر رفته‌ است‌؟ حتي‌ پس‌ از اصلاح‌ آمار عملكرد سالهاي‌ 1374 و 1375 هنوز به‌ ترتيب‌ 4/27 و 2/3 درصد عملكرد در اين‌ دو سال‌، فراتر از برنامه‌ است‌.  عدم‌ تحقق‌ هدف‌ تعيين‌ شده‌ در برنامه‌ ريزي‌ تا حدود معيني‌، امري‌ مورد انتظار و قابل‌ پذيرش‌ است‌ اما فراتر رفتن‌ از برنامه‌ در اين‌ مقادير تعجب‌ برانگيز است‌.  آيا با توجه‌ به‌ تعريف‌ ارائه‌ شده‌ از برنامه‌ريزي‌ در گزارش‌ سازمان‌ تات‌، برنامه‌ ريزي‌هاي‌ انجام‌ شده‌ براي‌ آموزشهاي‌ كاركنان‌ در سالهاي‌ مورد بحث‌، خارج‌ از مفهوم‌ برنامه‌ نيست‌؟

 (2) در سال‌ 1370 نسبت‌ به‌ سال‌ 1369 و در سال‌ 1372 نسبت‌ به‌ سال‌ 1371 و در سال‌ 1378 نسبت‌ به‌ سال‌ 1377 ارقام‌ منظور شده‌ به‌ عنوان‌ هدف‌ برنامه‌ به‌ ترتيب‌ 548 و 157 درصد افزايش‌ و 2/48 درصد كاهش‌ داشته‌ است‌. چنين‌ تغييراتي‌ به‌ فاصله‌ يكسال‌ در برنامه‌ با توجه‌ به‌ تغييراتي‌ به‌ همين‌ ميزان‌ در امكانات‌، تجهيزات‌ و اعتبارات‌ از يكسو و تغيير در زمينه‌ نيازهاي‌ آموزشي‌ كاركنان‌ به‌ همين‌ اندازه‌، مي‌تواند معقول‌ باشد. از گزارشات‌ تحليلي‌ انتظار مي‌رود در اين‌ موارد سكوت‌ ننمايند. چرا گزارش‌ جمع‌ بندي‌ فعاليتهاي‌ برنامه‌ اول‌ و دوم‌ و همچنين‌ گزارش‌ سياستها، استراتژي‌ها و برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ وزارت‌ كشاورزي‌ براي‌ برنامه‌ سوم‌ توسعه‌ در اين‌ موارد مسكوت‌ است‌؟

 (3) فعاليت‌ آموزش‌ كاركنان‌ تحقق‌ يافته‌ در سال‌ 1373 بدون‌ اينكه‌ برنامه‌ مصوبي‌ براي‌ آن‌ وجود داشته‌ باشد از همه‌ سالهاي‌ اجراي‌ دو برنامه‌ توسعه‌ اول‌ و دوم‌ بيشتر است‌. ظاهر امر نشان‌ مي‌دهد كه‌ بدون‌ برنامه‌، كميت‌ فعاليتها بيشتر است‌.  عملكرد آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ در سال‌ بدون‌ برنامه‌ 1373 به‌ تنهايي‌ 30 درصد بيشتر از مجموع‌ فعاليتهاي‌ با برنامه‌ در همين‌ عرصه‌ طي‌ سالهاي‌ 1368، 1369 و 1370 كه‌ دوران‌ اوج‌ رشد اقتصادي‌ و اعلام‌ برنامه‌ سازندگي‌ در كشور است‌؛ مي‌باشد. دلائل‌ اين‌ تحول‌ در سال‌ 1373 چيست‌؟

 در گزارش‌ سياست‌ها، استراتژي‌ها و برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ وزارت‌ كشاورزي‌ در برنامه‌ سوم‌ توسعه‌ با اشاره‌ به‌ تنگناهاي‌ موجود در آموزش‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ در سال‌ 1378 سياستها و برنامه‌هاي‌ تدوين‌ شده‌ براي‌ مقابله‌ با تنگناها در برنامه‌ سوم‌ ارائه‌ گرديده‌ است‌.  تنگناها عبارتند از:  

 (1) عدم‌ هدفمندي‌ آموزشهاي‌ ضمن‌ خدمت‌ كاركنان‌، (2) عدم‌ توجه‌ كافي‌ به‌ نيازهاي‌ شغلي‌ كاركنان‌، (3) عدم‌ وجود انگيزه‌ مناسب‌ در كاركنان‌ براي‌ شركت‌ فعال‌ در دوره‌ها، (4) ناهماهنگي‌ و عدم‌ وجود برنامه‌ آموزشي‌ اختصاصي‌ مديران‌ وزارت‌ كشاورزي‌، (5) عدم‌ توجه‌ كافي‌ به‌ آموزش‌ عملي‌ مديران‌، كارشناسان‌ و كمك‌ كارشناسان‌ كشاورزي‌، (6) عدم‌ برنامه‌ ريزي‌ اصولي‌ براي‌ آموزش‌ كادر فني‌ تشكلهاي‌ توليدي‌ و بالاخره‌ (7) عدم‌ انسجام‌ برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ خارج‌ از كشور.

 سياستها و برنامه‌هاي‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ براي‌ مقابله‌ با تنگناها براساس‌ مفاد اين‌ گزارش‌ عبارتند از:

 (1) تدوين‌ و اجراي‌ نظام‌ آموزش‌ پودماني‌، (2) تدوين‌ و اجراي‌ دوره‌هاي‌ آموزش‌ پودماني‌ مديران‌ وزارت‌ كشاورزي‌، (3) تدوين‌ و اجراي‌ برنامه‌ آموزش‌ عملي‌ بدو خدمت‌ كاركنان‌ تخصصي‌ وزارت‌ كشاورزي‌، (4) تدوين‌ و اجراي‌ برنامه‌ آموزشي‌ كادر اجرايي‌ و مديران‌ تشكل‌هاي‌ توليدي‌، (5) طراحي‌ و اجراي‌ پروژه‌ فرصتهاي‌ آموزشي‌ كوتاه‌ مدت‌ خارج‌ از كشور (سازمان‌ تات‌، 1378)

تحليل اخير را نگارنده در اردي بهشت ماه 1381 نوشته است.اكنون كه شهريور ماه 1383 است؛چند ماهي به پايان برنامه سوم توسعه بيشتر  باقي نمانده است.متاسفانه تا اين لحظه گزارش آماري و يا تحليلي از عملكرد آموزش كاركنان وزارت جهاد كشاورزي در طول برنامه سوم از سال 1379 تا سال 1383 به دست من كه عضو هيات علمي  همين وزارتخانه ام نرسيده است. انشاءالله تفضيل اين بحث را پس از جستجوي مجدانه اي كه براي كسب اطلاعات جديد خواهم كرد؛ در فصل نهم ارائه خواهم داد.

 

 نظام‌ آموزش‌ پودماني‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌

 طراحي‌ و تدوين‌ نظام‌ آموزش‌ پودماني‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ با توجه‌ به‌ بخشنامه‌ سال‌ 1376 سازمان‌ امور اداري‌ و استخدامي‌ كشور و همچنين‌ مفاد ماده‌ 148 لايحه‌ برنامه‌ سوم‌ توسعه‌ كه‌ بعداً تبديل‌ به‌ ماده‌ 150 قانون‌ برنامه‌ سوم‌ گرديد؛ صورت‌ گرفته‌ است‌. برنامه‌ آموزش‌ پودماني‌ وزارت‌ كشاورزي‌ در سال‌ 1378 به‌ منظور: (1) ساماندهي‌ ساختار آموزشهاي‌ كاركنان‌، (2) تدوين‌ محتواي‌ دوره‌ها براساس‌ نيازهاي‌ شغلي‌، (3) هدفمند و قاعده‌مند كردن‌ آموزشها، (4) حذف‌ آموزشهاي‌ غيرضروري‌، (5) تأمين‌ نيازهاي‌ آموزشي‌ واقعي‌ كاركنان‌ و (6) افزايش‌ انگيزه‌ كاركنان‌ براي‌ شركت‌ فعال‌ در دوره‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ آموزش‌، صورت‌ گرفته‌ است‌.

 در نظام‌ آموزش‌ پودماني‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ تعريف‌ سازمان‌ امور اداري‌ و استخدامي‌ كه‌ در فصل‌ قبل‌ ارائه‌ شد، پذيرفته‌ شده‌ است‌. در جزوه‌اي‌ كه‌ ضميمه‌ گزارش‌ اخير الذكر شده‌ است‌ ويژگيهاي‌ آموزش‌ پودماني‌ بيان‌ گرديده‌ است‌. اين‌ آموزشها داراي‌ يك‌ روش‌ اجرايي‌ كاملاً متمايز از ساير روشهاي‌ متداول‌ مي‌باشد. محتواي‌ دوره‌هاي‌ آموزش‌ پودماني‌ توسط‌ گروههاي‌ تخصصي‌، متشكل‌ از متخصصين‌ موضوع‌ تهيه‌ و تدوين‌ مي‌شود و به‌ تصويب‌ كميته‌ سياستگذاري‌ آموزش‌ وزارت‌ كشاورزي‌ مي‌رسد. محتواي‌ دوره‌هاي‌ آموزش‌ پودماني‌ براساس‌ رشته‌ شغلي‌ و وظايف‌ محوله‌ كاركنان‌ تهيه‌ مي‌شود؛ به‌ طوري‌ كه‌ حجم‌ يك‌ پودمان‌ شغلي‌ متناسب‌ با ويژگيهاي‌ شغلي‌ مربوط‌ به‌ آن‌ تعيين‌ مي‌گردد و از يك‌ چند ماده‌ درسي‌ تشكيل‌ مي‌شود در اين‌ نظام‌ آموزشي‌، پودمانهاي‌ آموزشي‌ طراحي‌ شده‌ برحسب‌ نوع‌ شغل‌ پس‌ از تاييد گروه‌ تخصصي‌ مربوط‌ به‌ صورت‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ 24، 36، 48 و 72 ساعته‌ طراحي‌ مي‌شود. هر پودمانِ آموزشيِ مستقل‌، بخشي‌ از وظايف‌ شغلي‌ بوده‌ كه‌ توسط‌ گروه‌ تخصصي‌ مربوط‌ تهيه‌ خواهد شد. در آموزشهاي‌ پودماني‌، برنامه‌ ريزي‌ آموزشي‌ براي‌ يك‌ دوره‌ پنجساله‌ در نظر گرفته‌ مي‌شود و امكان‌ تجديد نظر در برنامه‌ نيز وجود دارد. (همان‌، 1378)

 دوره‌هاي‌ آموزش‌ پودماني‌ در چهار گروه‌: عمومي‌، مديريت‌، تخصصي‌ و ويژه‌ عرضه‌ مي‌شوند!! از نظر روشهاي‌ اجرايي‌ براي‌ آموزشهاي‌ پودماني‌ سه‌ شيوه‌ حضوري‌، نيمه‌ حضوري‌ و غيرحضوري‌ پيش‌بيني‌ شده‌ است‌ و از نظر طول‌ دورة‌ آموزش‌هاي‌ پودماني‌ شغلي‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ براساس‌ نوع‌ وظايف‌ محوله‌ شاغلين‌ متغير مي‌باشد. نظام‌ آموزشهاي‌ پودماني‌ پيش‌بيني‌ شده‌ داراي‌ دوركن‌ (1) كميته‌ سياستگذاري‌ آموزش‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ و (2) گروههاي‌ تخصصي‌ مي‌باشد.

 شرح‌ وظايف‌ گروههاي‌ تخصصي‌ آموزشهاي‌ پودماني‌ عبارتند از:  (1) تدوين‌ برنامه‌هاي‌ آموزشي‌، (2) تهيه‌ عناوين‌ پودمان‌ يا پودمانهاي‌ مربوط‌ به‌ هر رسته‌ و رشته‌ شغلي‌ در گروه‌ مربوطه‌، (3) تهيه‌ هدف‌ هر پودمان‌، (4) تهيه‌ و تدوين‌ محتواي‌ پودمانهاي‌ آموزشي‌ هر شغل‌، (5) تعيين‌ نرم‌ و سخت‌ افزارهاي‌ مورد نياز براي‌ اجراي‌ هر پودمان‌ شغلي‌ شامل‌ كتب‌ درسي‌، جزوات‌، تجهيزات‌ ديداري‌ و شنيداري‌ و...، (6) تعيين‌ مراكز آموزش‌ مجري‌ برحسب‌ محتواي‌ آموزشي‌ هر يك‌ از پودمانهاي‌ شغلي‌، (7) توزيع‌ سنواتي‌ پودمانهاي‌ آموزشي‌ به‌ تفكيك‌ مشاغل‌ و بالاخره‌ (8) تهيه‌ مشخصات‌ اساتيد و كادر آموزشي‌ ذيربط‌.

 در اين‌ برنامه‌ همچنين‌ تركيب‌ پودمانهاي‌ آموزشي‌ برحسب‌ سطوح‌ شغلي‌ و سنوات‌ خدمت‌ در مشاغل‌ كارشناسي‌، كمك‌ كارشناسي‌ يا تكنسيني‌ و خدماتي‌ معين‌ گرديده‌ است‌. ساعات‌ آموزشي‌ در طول‌ سنوات‌ خدمت‌ سازماني‌ براي‌ مشاغل‌ كارشناسي‌ 1200 تا 1400 ساعت‌، براي‌ مشاغل‌ كمك‌ كارشناسي‌ 1600 تا 1800 ساعت‌ و براي‌ مشاغل‌ كاركنان‌ خدماتي‌ 600 تا 800 ساعت‌ در نظر گرفته‌ شده‌ است‌. (همان‌، 1378)

 نگارنده‌ معتقد است‌ اگرچه‌ اين‌ برنامه‌ از برخي‌ لحاظ‌ از جمله‌ متمركز شدن‌ فعاليتهاي‌ نامتجانس‌ در گروههاي‌ تخصصي‌ و به‌ تبع‌ آن‌ در ستاد مركزي‌ وزارتخانه‌ و يا تركيب‌ غالب‌ اداري‌ شوراي‌ سياستگذاري‌ و همچنين‌ حجم‌ و تركيب‌ پودمانهاي‌ آموزشي‌، قابل‌ انتقاد است‌. اما در عين‌ حال‌ نسبت‌ به‌ بخشنامه‌ سازمان‌ امور اداري‌ و استخدامي‌ و ديدگاههاي‌ غلط‌تري‌ كه‌ بعضاً نسبت‌ به‌ آموزشهاي‌ پودماني‌ ابراز شده‌، برنامه‌اي‌ مثبت‌ است‌. اما در همين‌ گزارش‌ به‌ طرحي‌ تحت‌ عنوان‌ "آموزشهاي‌ پودماني‌ مديران‌" اشاره‌ شده‌ است‌ كه‌ انتظار مي‌رود مفاد آن‌ در چارچوب‌ نظام‌ آموزش‌ پودماني‌ معرفي‌ شده‌ باشد اما متاسفانه‌ اينطور نيست‌. در اين‌ طرح‌ مديران‌ وزارتخانه‌ سطح‌ بندي‌ شده‌اند و براساس‌ سطوح‌ مديريت‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ و نه‌ پودمانهاي‌ آموزشي‌ براي‌ آنها در دوران‌ قبل‌ از احراز پست‌ مديريتي‌ و بعد از احراز آن‌ پيش‌بيني‌ شده‌ است‌ به‌ نظر نمي‌رسد دوره‌هاي‌ آموزشي‌ معرفي‌ شده‌ كه‌ عنوان‌ پودماني‌ را نيز يدك‌ مي‌كشند چيزي‌ غير از آموزشهاي‌ متداول‌ سنتي‌ مديران‌ باشد. بهرحال‌ انتظار از يك‌ برنامه‌ اين‌ است‌ كه‌ اجزاء دروني‌ آن‌ با يكديگر سازگاري‌ داشته‌ باشند  لكن‌ نگارنده‌ معتقد است‌ اين‌ سازگاري‌ بين‌ نظام‌ آموزش‌ پودماني‌ كاركنان‌ و طرح‌ آموزشهاي‌ پودماني‌ مديران‌ وزارت‌ كشاورزي‌ وجود ندارد. متاسفانه‌ طرح‌ اخيرالذكر پس‌ از ادغام‌ وزارتين‌ جهادسازندگي‌ و كشاورزي‌ تحت‌ عنوان‌ طرح‌ جامع‌ آموزش‌ پودماني‌ مديران‌ وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ بدون‌ استفاده‌ از تجارب‌ قبلي‌ موجود در وزارت‌ جهادسازندگي‌ كه‌ در آموزش‌ مديران‌ لااقل‌ 10 سال‌ تجربه‌ داشته‌ است‌ به‌ اجرا گذاشته‌ شده‌ است‌. درفصل‌ نهم كه‌ به‌ بررسي‌ آموزش‌ كاركنان‌ در وزارت‌ جهاد كشاورزي‌ مي‌پردازيم‌؛ دوباره‌ به‌ اين‌ بحث‌ برمي‌گرديم‌.

 

 وضعيت‌ نيروي‌ انساني‌ در وزارت‌ كشاورزي‌

 نكته‌ ديگري‌ كه‌ از گزارش‌ بسيار مفيد سياست‌ها، استراتژي‌ها و برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ وزارت‌ كشاورزي‌ در برنامه‌ سوم‌ توسعه‌ به‌ آن‌ استناد مي‌نماييم‌؛ وضعيت‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ كشاورزي‌ است‌. هر چند كه‌ در سالنامه‌ آماري‌ كشور - 1379، در سال‌ 1378 مجموع‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاوري‌ 55721 نفر اعلام‌ گرديده‌ است‌. اما در گزارش‌ سازمان‌ تات‌ براساس‌ گزارش‌ دفتر تشكيلات‌ و روشهاي‌ وزارت‌ كشاورزي‌ تعداد كاركنان‌ وزارتخانه‌ در سال‌ 1378 برابر با 74848 نفر اعلام‌ گرديده‌ است‌. علت‌ اختلاف‌ دو رقم‌ اخير احتمالاً به‌ دليل‌ وجود كاركناني‌ است‌ كه‌ از نظر رابطه‌ استخدامي‌ با وزارتخانه‌ مشمول‌ قانون‌ نظام‌ هماهنگ‌ پرداخت‌ و يا قانون‌ كار نيستند. در گزارش‌ سازمات‌ تات‌ علاوه‌ بر تعداد كل‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ ميزان‌ تحصيلات‌ كاركنان‌ نيز به‌ درصد اعلام‌ شده‌ است‌. براساس‌ اين‌ اطلاعات‌ تركيب‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ كشاورزي‌ به‌ لحاظ‌ تحصيلات‌ در سال‌ 1378 در جدول‌ 2-7 آمده‌ است‌.

 جدول‌ 2-7: تركيب‌ نيروي‌ انساني‌ وزارت‌ كشاورزي‌ به‌ لحاظ‌ تحصيلات‌ در سال‌ 1378

 

 ميزان‌ تحصيلات‌

 فراواني‌

 درصد

 درصد تراكمي‌

 زيرديپلم‌

 ديپلم‌

 فوق‌ ديپلم‌

 ليسانس‌

 فوق‌ ليسانس‌

 دكتري‌

 42080

 16841

 3443

 11077

 1272

 135

 22/56

 5/22

 6/4

 8/14

 7/1

 18/0

 22/56

 72/78

 32/83

 2/98

 82/99

 100

 جمع‌

 74848

 100

 -

 

 نصرالله‌ شمس‌ آذر و سيد داود حاجي‌ ميررحيمي‌ كه‌ هر دو از كارشناسان‌ سازمان‌ تات‌ هستند؛ در مقاله‌اي‌ كه‌ در دومين‌ همايش‌ بررسي‌ و تحليل‌ آموزشهاي‌ علمي‌ - كاربردي‌ ارائه‌ كرده‌اند به‌ نتايج‌ تحقيقات‌ انجام‌ شده‌ بر روي‌ ساختار نيروي‌ انساني‌ سازمانهاي‌ كشاورزي‌ كشور اشاره‌ نموده‌اند. اين‌ تحقيقات‌ نشان‌ داده‌ است‌ كه‌ بدنه‌ فني‌ و تخصصي‌ وزارت‌ كشاورزي‌ از ضعف‌ مفرطي‌ رنج‌ مي‌برد. كمبود نيروي‌ انساني‌ متخصص‌ در سطوح‌ كارداني‌، كارشناسي‌ ارشد و دكتري‌ و همچنين‌ تجمع‌ نزديك‌ به‌ 80 درصدي‌ نيروي‌ انساني‌ با تحصيلات‌ ديپلم‌ و كمتر از آن‌ از ويژگيهاي‌ اين‌ ساختار است‌. (شمس‌ آذر و حاجي‌ ميررحيمي‌، 1379)

 نگارنده‌ معتقد است‌ هرگونه‌ سياست‌ و برنامه‌ آموزشي‌ در وزارت‌ كشاورزي‌ و هر وزارتخانه‌اي‌ كه‌ داراي‌ چنين‌ ساختاري‌ است‌؛ مي‌بايست‌ براي‌ خدمت‌ به‌ كشور، در درجه‌ اول‌ كاركنان‌ وزارتخانه‌ متبوع‌ را هدف‌ بگيرد چرا كه‌ چراغي‌ كه‌ به‌ خانه‌ رواست‌ به‌ مسجد حرام‌ است‌!  

 آمار منتشر شده‌ از ثبت‌ نام‌ دانشجويان‌ در دوره‌هاي‌ كارداني‌ علمي‌ - كاربردي‌ مربوط‌ به‌ بخش‌ كشاورزي‌ كشور طي‌ سالهاي‌ 1375، 1376 و 1377 نشان‌ مي‌دهد كه‌ طي‌ اين‌ سه‌ سال‌ به‌ طور متوسط‌ 6/18 درصد از ظرفيتهاي‌ ثبت‌ نام‌ خالي‌ مانده‌ است‌. و اين‌ درحالي‌ است‌ كه‌ آمار شركت‌ كنندگان‌ شاغل‌ بخش‌ دولتي‌ در دوره‌هاي‌ علمي‌ - كاربردي‌ برگزار شده‌ طي‌ اين‌ 3 سال‌ آنقدر ناچيز است‌ كه‌ مي‌توان‌ به‌ راحتي‌ از آن‌ صرفنظر كرد.  كارمندان‌ ديپلمه‌ دولت‌ چنانچه‌ بخواهند در اين‌ دوره‌ها شركت‌ كنند با موانع‌، اداري‌، آموزشي‌ و رفاهي‌ فوق‌ العاده‌اي‌ روبرو مي‌شوند. (مقني‌زاده (محقق معین )‌، 1380)

 در گزارش‌ اخيرالذكر سازمان‌ تات‌ به‌ برنامه‌ سازمان‌ براي‌ آموزش‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ در دوران‌ برنامه‌ سوم‌ هم‌ اشاره‌ شده‌ است‌. در گزارش‌ با اشاره‌ به‌ اينكه‌ شاغلين‌ وزارت‌ كشاورزي‌ به‌ طور متوسط‌ در هر سال‌ برنامه‌ اول‌ توسعه‌ 4/2 روز و در هر سال‌ برنامه‌ دوم‌ 9/2 روز آموزش‌ ديده‌اند؛ پيش‌ بيني‌ شده‌ است‌ كه‌ در هر سال‌ برنامه‌ سوم‌ با 290 درصد افزايش‌ عملكرد آموزشي‌ نسبت‌ به‌ سالهاي‌ برنامه‌ دوم‌، 4/8 روز براي‌ هر يك‌ از كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌ آموزش‌ كوتاه‌ مدت‌ ارائه‌ گردد. ضمناً اين‌ پيش‌بيني‌ با احتساب‌ آن‌ است‌ كه‌ تعداد كاركنان‌ مشمول‌ دريافت‌ آموزش‌ وزارتخانه‌ در طول‌ برنامه‌ سوم‌ 50 هزار نفر باشد. (سازمان‌ تات‌، 1378)

 

نتيجه گيري از مباحث فصل

در این فصل به مرور بیش ازیک قرن تجربه آموزش کشاورزی برای کارکنان دولت ایران پرداخته شد. در موارد لازم پس از توصیف وضعیت مورد بحث به تحلیل آن هم اقدام شد ؛ لذا در پایان فصل ،نیاز به بیان مجدد تحلیل های  مطرح شده در طی فصل  نیست.آنچه به عنوان یک جمله فرا تحلیلی از این 101 سال تجربه آموزشی می توانم  در پایان فصل اضافه کنم این است که سرمایه انسانی  که اکنون در این حوزه در دست ماست!!  اگر حاصل 101 سال فعالیت آموزشی باشد؛ سرمایه چندان قابل توجهی نیست و باید افسوس فرصت های از دست رفته را خورد. به نظر می رسد به علت تغییرات تشکیلاتی مکرر در حوزه آموزش کشاورزی برای کارکنان دولت؛ تجربه ها در این حوزه انباشت نشده و با فقدان راهبرد های مناسب ونیز مدیریت ناتوان،  تلاش ها نافرجام و ابتر مانده است.

 

منابع و ماخذ فصل

 

 سازمان‌ تحقيقات‌، آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌، 1377، سيماي‌ آموزش‌ كشاورزي‌.

 

 سازمان‌ تحقيقات‌، آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌، 1378، سيماي‌ آموزش‌.

 

 سازمان‌ تحقيقات‌، آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌، 1378، جمع‌ بندي‌ فعاليتهاي‌ آموزش‌ كشاورزي‌ در طي‌  برنامه‌هاي‌ اول‌ و دوم‌ توسعه‌ كشور.

سازمان‌ تحقيقات‌، آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌، 1378، سياستها و استراتژيها و برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ وزارت‌  كشاورزي‌ در برنامه‌ سوم‌ توسعه‌.

سازمان‌ تحقيقات‌، آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌، 1378، نظام‌ آموزش‌ پودماني‌ كاركنان‌ وزارت‌ كشاورزي‌.

سازمان‌ تحقيقات‌، آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌ ، 1379، پيام‌ آموزش‌ كشاورزي‌، سال‌ اول‌، شماره‌ يك‌.

شمس‌ آذر، نصراله‌ و سيد داوود حاجي‌ مير رحيمي‌، 1379، نقش‌ آموزشهاي‌ علمي‌-    كاربردي‌ در بهبود ساختار منابع‌ انساني‌ بخش‌ كشاورزي‌، مجموعه‌ مقالات‌ دومين‌ همايش‌ بررسي‌ و تحليل‌ آموزشهاي‌ علمي‌ - كاربردي‌، وزارت‌ علوم‌، تحقيقات‌ و فناوري‌.

مقني‌زاده (محقق معین )، محمد حسن‌، 1380، ارزشيابي‌ ثمربخشي‌ دوره‌هاي‌ علمي‌ - كاربردي‌، مؤسسه‌ پژوهش‌ و برنامه‌ ريزي‌ آموزش‌ عالي‌.

 

 

 

 

 

 

بازگشت