پنجشنبه 3 آذر 1396
گزارش مستند سازي طرح مطالعاتي: نمايه سازي مدارك براي ايجاد پايگاه اطلاعات ديني اجتماعي
اسفند ماه 1381

 

 

 

گزارش* مستند سازي طرح مطالعاتي:

نمايه سازي مدارك براي ايجاد

پايگاه اطلاعات ديني اجتماعي

 

محمد حسن مقني زاده ( محقق معين)

اسفند ماه 1381

چكيده:

سه سال پيش در چنين روزهائي در فاصله تعطيلات بين دو نيمسال تحصيلي 79-78 در ملاقات با دوستان در مركز پژوهش هاي بنيادي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي جرقه ذهني اين طرح در خلال مباحثاتي كه با پژوهشگر فرهيخته جناب آقاي دكتر احمد رجب زاده داشتم؛ زده شد. در اواخر بهمن ماه همان سال "طرح نمايه سازي مدارك براي ايجاد پايگاه اطلاعات ديني اجتماعي" نوشته و به مسئولين مربوطه در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي تقديم گرديد. هدف اصلي طرح زمينه سازي براي ايجاد پايگاه اطلاعات ديني اجتماعي به منظور گسترش و تعميق مطالعات دين پژوهانه بود.

            از نظر نگارنده، نمايه سازي مداركي كه قبلاً نمايه سازي نشده بودند از قبيل انواع توليدات ديني اجتماعي نظير: سخنراني هاي مذهبي، نوارهاي مداحي، روضه ها و . . . به لحاظ جامعه شناختي مهمتر بود و تحليل چنين نمايه هائي مي توانست توصيفي از وضعيت تبليغ ديني در جامعه و يا حداقل در گروههائي از جامعه ايراني به دست دهد. چنين توصيف و تحليل هائي، نوعي كار آسيب شناسانه در حيات ديني جامعه ايران بود كه در آن زمان ضرورت آن را حس كرده بودم. مسئولين امر در وزارت ارشاد ضمن اينكه ضرورت انجام چنين كاري را نفي نكردند اما اولويت از نظر آنها، نمايه سازي مجدد مداركي كه قبلاً به نوعي نمايه سازي شده بود؛ اعلام گرديد.

            مراحل بررسي و موافقت با اجراي مرحله اول طرح اخير الذكر دقيقاً 5 ماه طور كشيد و عقد قرارداد و تحقق عملي آن نيز بهمين ميزان وقت برد. لذا اقدامات عملي براي جمع آوري اطلاعات از دي ماه 1379 آغاز و در شهريور ماه 1380 خاتمه يافت. تقريباً تمامي فرم هاي جمع آوري اطلاعات توسط سركار خانم سعيده ميرزاده واقفي با استفاده از منابع مكتوبي كه اينجانب در اختيار ايشان گذاشته بودم و نيز با مراجعه به دانشگاه ها   ومراكز پژوهشي شهر تهران صورت گرفت. فهرست 33 سازمان مورد مراجعه در صفحات بعد گزارش آوري شده است.

در اواسط شهريور ماه 1380 حاصل اين مطالعه كه عبارت از 158 كاربرگه جمع آوري اطلاعات پايان نامه، 141 كاربرگه جمع آوري اطلاعات طرح تحقيقاتي، 186 كاربرگه جمع آوري اطلاعات مقاله و 5 كاربرگه جمع آوري اطلاعات كتاب بود و سر جمع بالغ بر 490 نمايه مدرك به صورت مكتوب، به وزارت محترم فرهنگ و ارشاد اسلامي تقديم شد.

            نگارنده اميدوار بود كه بلافاصله اين نمايه ها تبديل به فايل هاي اطلاعاتي قابل بهره برداري در شبكه اطلاع رساني كامپيوتري وزارت ارشاد و موسسات پژوهشي وابسته گردد و متعاقباً بر روي شبكه جهاني اينترنت و يا شبكه اينترانت وزارت ارشاد قابل دسترسي باشد. اما اين آرزو همچنان براي نگارنده باقي مانده است. جاي خوشوقتي است كه به همت دين پژوهان ارجند كشور در وزارت ارشاد، بخشي از نمايه هاي مربوط به طرح هاي تحقيقاتي (113 مورد) در فصلنامه نمايه پژوهش شماره 20 كه تاريخ زمستان 1380 بر آن درج شده تحت عنوان "مآخذ شناسي تحقيقات جامعه شناسي دين در ايران" در بهمن ماه 1381 منتشر گرديد.

            دراين  گزارش  تلاش شده است كه مستند سازي نسبتاً كاملي در خصوص طرح مطالعه و چگونگي اجراي آن صورت گيرد. نگارنده ضمن پذيرش مسئوليت نقص هاي احتمالي در فرآيند نمايه سازي مدارك، ياد آوري اين نكته را نيز مفيد فايده مي داند كه نمايه سازي هر اثر اگر خوب انجام گيرد حداكثر آئينه آن اثر است و نمي تواند در محتواي آن تغيير كيفي ايجاد كند. بنابراين قوت و ضعف نمايه هاي مدارك از حيث محتواي مطالب قاعدتاً مربوط به خود آثار است و نه فرآيند نمايه سازي.

            از مسئولين محترم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و موسسه پژوهشي فرهنگ، هنر و ارتباطات كه امكان اجراي بخشي از طرح پيشنهادي "نمايه سازي مدارك براي ايجاد پايگاه اطلاعات ديني اجتماعي"  را فراهم نمودند تشكر نموده و بويژه از حسن نظر آقاي جناب آقاي محمد رضا طالبان ناظر محترم طرح ممنونم. اميدوارم روزي محققين و دين پژوهان در سراسر جهان از طريق شبكه اينترنت بتوانند با يك كليك وارد پايگاه اطلاعات ديني اجتماعي شده و از مدارك نمايه شده در آن بهره برند. انشاءا. . .

از همكار ارجمندم سركار خانم سعيده ميرزاده واقفي كه با جديت وظايف خود در اين طرح را به نحو قابل قبولي انجام دادند و همچنين از همه همكاران و سروران در سازمان هاي مورد مراجعه براي جمع آوري اطلاعات بخاطر همكاري هاي موثرشان متشكرم. همچنين از مسئولين محترم مركز آموزش عالي كشاورزي امام خميني"ره" بخاطر فرصت هائي كه براي انجام مطالعات در اختيار اينجانب قرار داده اند سپاسگزاري مي نمايم.

مقالات حاصل از پژوهش و مطالعات تكميلي

 مآخذ شناسي تحقيقات جامعه شناسي در ايران چاپ شده در فصلنامه نمايه پژوهش سال پنجم شماره بيستم زمستان 1380

 

 

نحوه دسترسي به اصل گزارش پژوهشي

 

 

نسخه مكتوب گزارش موجود است. علاقه مندان مي توانند به اينجانب مراجعه و اصل گزارش را امانت گرفته و در صورت نياز از آن كپي تهيه نمايند.      

 

 

 

* اين گزارش به عباس عبدي تقديم شده است  .

 

 

بازگشت