جمعه 4 آذر 1396
كاربرد مدل ارزشيابي توانمند ساز از طريق وبلاگ
ارديبهشت ماه 1382

 

 

كاربرد مدل ارزشيابي  توانمند ساز، از طريق وبلاگ

مطالعه يك مورد :

ارزشيابي اجراي پيش آزمايشي مقياس كيفي در مدارس ابتدائي كشوردر سال تحصيلي 1382-1381

محمد حسن مقني زاده (محقق معين )

ارديبهشت  ماه 1382

info@moein.net

 

چكيده مقاله

براي ارزشيا بي يكي از برنامه هاي اصلاحي جاري وزارت آموزش وپرورش ،وبلاگ ارزشيابي توصيفي با نشاني : www.arzeshyabytosify.blogspot.com مدت دو ماه است  كه راه اندازي شده است.در اين وبلاگ  با استفاده از مدل  ارزشيابي توانمند ساز ، ارزشيابي اجراي پيش آزمايشي مقياس كيفي در مدارس ابتدائي كشوردر سال تحصيلي 1382-1381،با همكاري 50نفر صورت مي گيرد.ارتباطات آموزشي وپژوهشي 24 ساعتي برقرار شده از طريق اين وبلاگ ،كاربرد جديدي از اين رسانه را در كشور ما براي اولين بارمطرح نموده است

الگوي ارزشيابي توانمند ساز، بيانگر رويكرد جديدي در تكميل ارزشيابي هاي سنتي است. نظريات گوبا ولينگلن سيطره ارزشيابي هاي سنتي را مورد تهاجم قرار داده و بيش از يك دهه موضوع جدال نظري صاحبنظران ارزشيابي بوده است. آندرسون (ANDERSON) در كتاب " بنيادهاي تحقيق آموزشي" اين مباحثات را در پاسخ به برخي محدوديت هاي ارزشيابي هاي سنتي قلمداد نموده و آنرا موجب شكوفا شدن عرصه ارزشيابي و خط مشي گذاري مي داند. (ANDERSON,1999).

توجه به گروههاي ذينفع و بكارگيري روش هاي كمي و كيفي به صورت توامان در ارزشيابي، نقاط قوت الگوي ارزشيابي توانمند ساز مي باشند. در ارزشيابي توانمند ساز، گروههاي ذينفع در شكل گيري سوالات و روش هاي ارزشيابي مشاركت داشته و از نتايج آن بدون واسطه استفاده مي نمايند. فهم عميق برنامه ها و تاثيرات برنامه ريزي شده و نشده آنها در زمره اهداف استفاده از الگوي ارزشيابي توانمند ساز است.

در اين مقاله  به معرفي الگوي ارزشيابي توانمند ساز  و نحوه كاربرد آن از طريق وبلاگ ارزشيابي توصيفي ، براي ارزشيابي يكي از برنامه هاي اصلاحي جاري وزارت آموزش و پرورش   مي پردازيم.

...

كاربرد مدل ارزشيابي توانمند ساز  درارزشيابي طرح ارزشيابي توصيفي

درنظام ارزشيابي آموزشي در مدارس كشور بر اساس مصوبات شوراي عالي آموزش و پرورش اقداماتي نظير امتحانات دو نوبتي، ابتدا بطور آزمايشي و بعداً به صورت قطعي و فراگير اجرا شده است. ليكن با مطالعه و بررسي به عمل آمده نتايج حاصله، تامين كننده نظر آن شورا و مسئولين مربوطه نيست. (دفتر ارزشيابي تحصيلي و تربيتي، بي تا، صفحه 138).

شوراي عالي آموزش و پرورش با توجه به گزارش كميسيون معين شورا مبني بر لزوم اصلاح آئين نامه امتحانات دو نوبتي، به معاونت آموزش عمومي و امور تربيتي ماموريت داده است تا در اين زمينه اقدام نمايد. دفتر ارزشيابي تحصيلي و تربيتي با تشكيل كميته هاي متعدد كارشناسي و همزمان با آن با تشكيل شوراي علمي مركب از اساتيد دانشگاهِ متخصص در امر ارزشيابي، دفاتر و مراجع ذيربط (شوراي عالي، دفتر تاليف كتب درسي، اداره كل سنجش و ارزشيابي معاونت آموزش هاي نظري و مهارتي و يك نفر معلم پايه اول ابتدائي) مطالعه وبررسي را در زمينه هاي مباني نظري و تئوري موضوعات،
بررسي هاي تطبيقي و بين المللي و نظر خواهي از اساتيد، كارشناسان و صاحبنظران انجام داده و نتايج مطالعات به شوراي عالي آموزش و پرورش تقديم شده است.(همان)

راي شوراي عالي آموزش و پرورش در ششصد و هفتاد و نهمين جلسه در تاريخ 30/8/81 به وزارت آموزش و پرورش اجازه داده است كه نسبت  به تغيير مقياس كمي
( 20-0)  به مقياس كيفي(توصيفي) در ارزشيابي از دانش آموزان اقدام و آن را به صورت آزمايشي از سال تحصيلي 82-1381 در تعدادي از مدارس دوره ابتدائي اجرا كند.

اين راي طي نامه شماره 8/5436/120 به تاريخ 16/9/81 به معاون آموزش عمومي و امور تربيتي ابلاغ شده است." منظور از روش هاي توصيفي در ارزشيابي توجه به رويكردي است كه در آن معلم تغييرات و تحولات ايجاد شده در دانش آموز را با فنون متفاوت بررسي كرده و به صورت مشروح بر اساس شاخصهاي پيشرفت و يا اهداف از پيش تعيين شده به اطلاع دانش آموز و والدين مي رساند. بررسي نظام ارزشيابي كشورهاي مختلف جهان نشان مي دهد استفاده از كارنامه توصيفي امري رايج و داراي سابقه اي طولاني است. در كشور فرانسه روش نمره گذاري استفاده از طيف با عبارات توصيفي: بالاتر از استاندارد، مطابق استاندارد، ناسازگار با استاندارد و . . . مي باشد. در آلمان شش مقوله و يا طيف و در ژاپن استفاده از پنج مفهوم همراه با جملات توصيفي است. خلاصه اينكه در بسياري از كشورهاي مختلف جهان، كارنامه فقط نمرات خام را شامل نگرديده و تمامي فعاليتها و مهارت ها و نگرش كودك، توصيف و ارزشيابي مي شود. ارائه نمره صرف ضمن ايجاد رقابت و اضطراب،يادگيري و پيشرفت تحصيلي دانش آموزان را تحت الشعاع قرارداده و با ايجاد افسردگي، بخش زيادي از منابع و استعدادهاي با لقوه انساني و اقتصادي را تلف
مي نمايد. برخورد معلمان و والدين و ارزش بيش از حد قائل شدن به امتحان و تكرار بيهوده آن و استفاده ابزاري از آن باعث ايجاد دلسردي از تعليم و تربيت و امتحان با اين سبك و سياق، نقطه پايان يادگيري و نوعي رهايي از درس و تحصيل محسوب مي شود. (همان، صفحه 139).

براي انجام ارزشيابي توصيفي يا اصيل و همه جانبه چهار منبع پيشنهاد شده است:

1)          كارنامه ارزشيابي توصيفي،

2)          چك ليست ها

3)          برگ ثبت گزارش

4)          پوشه كار( دفتر ارزشيابي تحصيلي و تربيتي، زمستان 1381، صفحه 4).

در گزارشي كه تحت عنوان " راهنماي ارزشيابي توصيفي تكويني در پايه اول ابتدائي" توسط يحيي كاظمي و محمد حسني در 10 صفحه نوشته شده، مطالبي در خصوص نحوه به كارگيري چهار منبع جمع آوري اطلاعات ارزشيابي توصيفي فوق الذكر تدوين شده است.

گزارشي نيز تحت عنوان "راهنماي ارزشيابي توصيفي" در 18 صفحه توسط يحيي كاظمي تهيه شده، كه در بهمن ماه سال 1381 منتشر شده است. اين گزارش در نشست توجيهي يك روزه با حضور 16 تن از معلمان 8 مدرسه ابتدائي  و 8 نفر از مديران اين مدارس و كارشناسان ارزشيابي آموزش و پرورش چهار استان مجري طرح در تاريخ 12 بهمن در تهران ارائه شده است و پس از آن نيز با حضور 4 تن از معلمان و 2 تن از مديران و چند نفر از كارشناسان اموزش و پرورش استان سيستان و بلوچستان در زاهدان در يك گردهمايي يك روزه ديگر، مجريان طرح پيش آزمايشي مقياس كيفي در پايه اول ابتدائي در اين شهر در جريان نحوه انجام ارزشيابي توصيفي قرار گرفته اند.

كارنامه ارزشيابي توصيفي شامل حداقل اهدافي است كه معلم مي تواند براي رشد همه جانبه دانش آموزانِ سال اول ابتدائي، تدارك ببيند. از معلم انتظار مي رود در چهار مرحله از سال تحصيلي (هر دوماه يكبار) ميزان پيشرفت دانش آموزان خود را در كارنامه ارزشيابي توصيفي، ثبت كند. كارنامه ارزشيابي توصيفي در هر مرحله با استفاده از اطلاعات بدست آمده از طريق چك ليست ها، برگه هاي ثبت گزارش، پوشه كار و ديگر ارزيابي هاي تراكمي( ارزشيابي هاي ضمن تدريس) تكميل مي شود. معلم با استفاده از چهار علامت، ميزان موفقيت خود را در رساندن دانش آموز به اهداف فهرست شده در كارنامه ارزشيابي توصيفي، ثبت مي كند. اين علامت ها شامل "ك" به معناي كاملاً تحقق يافته، "ت" به معناي تا حدود زيادي تحقق يافته، "ن" به معناي نسبتاً تحقق يافته و "ب" به معناي بيشتر بايد تلاش شود؛ مي باشد. (دفتر ارزشيابي تحصيلي و تربيتي، بهمن ماه 1381، صفحه 2).

كارنامه ارزشيابي توصيفي بر اساس مندرجات گزارش اخير الذكر بايد بعد از هر مرحله ارزش گذاري، به رويت و امضاي مدير مدرسه و والدين دانش آموز برسد. كارنامه ارزشيابي توصيفي داراي 36 هدف در دو 9 بعد: جسماني، عاطفي، اجتماعي، مهارت هاي شناختي، خواندن و نوشتن، حساب كردن، قرآن، علوم و هنر مي باشد. در گزارش اخير الذكرو ساير مدارك منتشر شده توسط دفتر ارزشيابي تحصيلي و تربيتي در خصوص روش شناسي و نحوه تدوين هدف هاي 36 گانه در كارنامه توصيفي، مطلبي ملاحظه نشد. لذا از مسئولين مربوطه تقاضا شد ولو در چند صفحه، اطلاعات مكتوبي در اين خصوص در اختيار نگارنده بگذارند.

از نيمه دوم بهمن ماه 1381 عملاً اجراي طرح پيش آزمايشي مقياس كيفي در 22 كلاس پايه اول ابتدائي  در 12 مدرسه با كمك مستقيم حدود 50 نفر از همكاران شروع شده است. مسئولين دفتر ارزشيابي تحصيلي و تربيتي اميدوارند با انجام اين طرح در سال تحصيلي جاري، زمينه اجراي آزمايشي ارزشيابي توصيفي در تعدادي از مدارس ابتدائي كشور در سال تحصيلي 83-1382 را فراهم آورند. بنابراين دغدغه اصلي براي اجراي اين برنامه در حال حاضر دو چيز است:

اول اينكه طرح مقياس كيفي در مدارس ابتدائي مجري طرح به درستي اجرا گردد.

دوم اينكه ازاجراي طرح اطلاعات فرايندي و پيامدي تهيه شود تا نقاط قوت و ضعف كار سنجيده شده و دست مايه مناسبي براي ادامه كار فراهم گردد.

 ارزشيابي اين برنامه با استفاده از مدل ارزشيابي توانمند ساز (EMPOWERMENT  EVALUATION  MODEL) صورت  گرفته است .

ساز و كارهاي  ارزشيابي از برنامه

زمينه هاي اجراي مدل ارزشيابي توانمند ساز به شرحي كه در صفحات قبل معرفي گرديد، براي ارزشيابي اجراي پيش آزمايشي مقياس كيفي در مدارس ابتدائي كشور كاملاً مهيا شده  بود. معلمان و مديران مدارسي كه در زمره نيروهاي صفي آموزش و پرورش هستند از نزديك در برخورد با دانش آموزان و اولياء آنها معايب نظام ارزشيابي موجود و آسيب هاي آن را بطور عيني لمس كرده اند. بنابراين به لحاظ ذهني آمادگي تغيير روش هاي ارزشيابي تحصيلي در آنها وجود دارد. برگزاري نشست توجيهي 12 بهمن در تهران و نشست بعدي در زاهدان به صورت كارگاه آموزشي اين آمادگي ها را تقويت نموده است.

كنش هاي متقابل آگاهي بخش برقرار شده در كارگاه هاي آموزشي  بين معلمان، مديران و تهيه كنندگان كارنامه توصيفي وآشنايي بيشتر معلمان با برنامه تهيه شده براي ارزشيابي كيفي در پايه اول ابتدائي، استفاده از مقياس كيفي در 22 كلاس درس 12 مدرسه تحت پوشش طرح را تسهيل نموده است. از سوي ديگر مدارسي براي اجراي طرح انتخاب شده اند كه اولاً از امكانات كافي مناسب و بالاتر از متوسط نشست به ساير مدارس برخودار بوده و ثانياً داوطلب اجراي طرح بوده و با رغبت به اين كار پرداخته اند.

 

ارزشيابي با استفاده از مدل ارزشيابي توانمند ساز از طريق ساز و كارهاي چهارگانه ارتباطي ذيل در حال انجام است:

1.      تاسيس وب لاگ (weblog) طرح برروي شبكه اينترنت براي برقراري ارتباط 24 ساعته همكاران طرح با يكديگر به آدرس http://arzeshyabytosify.blogspot.com

2.           برقراري ارتباط مكاتبه اي از طريق پست پيشتاز

3.           برقراري ارتباط تلفني با همكاران با كمترين محدوديت زماني

4.           برقراري ارتباط حضوري و گفتگوي رودررو در مدرسه و كلاس درس(مقني زاده ،1381)

از شروع  برنامه وارزشيابي آن نزديك به سه  ماه مي گذرد .ارتباطات قوي برقرار شده با استفاده از سازوكارهاي چهار گانه  ملهم از مدل ارزشيابي توانمند ساز، برنامه را با همه مشكلات پيشاروي آن ـ  كه اجراي آن را در اوائل اسفند ماه 1381 در هاله اي از ابهام قرار داده بود ـ  تثبيت و اجرا نموده است.هم اينك مي توان گفت اولين هدف دفتر ارزشيابي تحصيلي وتربيتي وزارت آموزش وپرورش از سفارش  ارزشيابي برنامه ارزشيابي توصيفي ، تحقق يافته است.بر نامه ارزشيابي توصيفي در 22 كلاس مجري آن در 12 دبستان  ودر 5 استان كشور  اجرا شده و گزارشات بيانگر اين واقعيت ، در وبلاگ طرح يكي پس از ديگري منتشر شده است. همچنين اطلاعات فرايندي از اجراي برنامه ارزشيابي توصيفي به تدريج در حال جمع آوري است . به ياري خدا اين اطلاعات  با اطلاعات پيامدي برنامه كه در اواخر خرداد ماه 1382 دردسترس قرار مي گيرد؛ تلفيق شده و گزارش نهائي ارزشيابي اجراي پيش آزمايشي مقياس كيفي آماده خواهد شد. مجموعه اطلاعات وتجربيات حاصل از اين ارزشيابي، دستمايه مسئولان دفتر ارزشيابي تحصيلي وتربيتي براي اجراي آزمايشي مقياس كيفي در مدارس ابتدائي كشور در سطحي وسيع تر در سال تحصيلي 1383-1382 خواهد شد. انشا ءالله

منابع و مآخذ

الف) منابع فارسي

1.                  دفتر ارزشيابي تحصيلي و تربيتي، بي تا] 1381[، مطالعه در زمينه ماموريت هاي محول شده از سوي شوراي عالي آموزش و پرورش براي اصلاح نظام ارزشيابي تحصيلي.

2.                                   كاظمي، يحيي و حسني، محمد، 1381، راهنماي ارزشيابي توصيفي- تكويني دفتر ارزشيابي تحصيلي و تربيتي.

3.                                   كاظمي، يحيي، 1381، راهنماي ارزشيابي توصيفي، دفتر ارزشيابي تحصيلي و تربيتي.

4.                                   مقني زاده ، محمد حسن، 1380، ارزشيابي ثمربخشي دوره‌هاي علمي-كاربردي، موسسه پژوهش و برنامه‌ريزي آموزش عالي.

5.                                   مقني زاده، محمد حسن، 1380، ارزشيابي توانمند ساز، سخنراني در مركز آموزش عالي امام خميني (ره) در تاريخ 12/9/1380.

6.                                   مقني زاده ،محمد حسن،1381،ارزشيابي اجراي پيش آزمايشي مقياس كيفي در مدارس ابتدائي در سال تحصيلي 1382-1381.

7.                                   محقق معين ، محمد حسن ، 1382 ،‌ارزشيابي اجراي پيش آزمايشي طرح ارزشيابي توصيفي درسال تحصيلي 1382- 1381 .

 ب) منابع انگليسي  

8. Anderson , gary with nancy arsenaul , 1999 ,Fundamentals of Educational Research , london.

9 – Busters , jargon ,  Fourth Generation , Evaluation , ( source : GUBA EG and Lincoln Ys (1989) Fourth Generation Evaluation , sage) , web : 2001.

  http://www.srds.ndirect.co.uk/4th.html.

10. Fetterman , David and Melissa Eller , 2000,Empowerment Evaluation : a model for bulding evaluation and program capacity , Presented at the American Evaluation Association , Honolulu , Hawaii , november 1 – 4.

11. Fetterman , David  M , 1998,Empowerment Evaluation and the Internet : a synergistic Relationship , current Issues in Education , voulume 1 , november 4.

 

تذكر

اين  مقاله در اولين  همايش آموزش الكترونيكي كه در خرداد 1382 توسط شوراي عالي اطلاع رساني – كميته آموزش الكترونيكي برگزار شد ؛  در تهران سالن همايش هاي رازي ارائه  گرديد.

 

 

 

 

 

بازگشت به فهرست مقالات