پنجشنبه 3 آذر 1396
تحليل محتوا و نقد مختصر سخنان آقاي حاجي وزير محترم آموزش و پرورشدر مراسم اختتاميه نمايشگاه دانش آموزان مدارس غير انتفاعي
آذر ماه 1380

 

 

 

 

 

 

تحليل محتوا و نقد مختصر سخنان آقاي حاجي وزير محترم آموزش و پرورش

در مراسم اختتاميه نمايشگاه دانش آموزان مدارس غير انتفاعي

محمد حسن مقني زاده ( محقق معين)

آذر ماه 1380

info@moein.net

 

منبع سخنراني:

 نشريه نگاه به رويدادهاي آموزش و پرورش شماره 178 آبان 1380

 

روش تحليل:

 با مطالعه دقيق متن سخنراني  آقاي حاجي از منبع فو ق الذكر ، برخي از جملات بيانات ايشان دقيقاً با رعايت امانت و عدم تحريف، احصاء  و شماره گذاري و به صورت برجسته (bold) در پي مي آيد. در ادامه هر يك يا چند شماره، تحليل و نقد بيانات وزير آموزش و پرورش آمده است.

 

متن تحليل

 

1.      وزارت آموزش و پرورش سياست حمايت وسيع و پشتيباني همه جانبه از مدارس غير انتفاعي را اتخاذ كرده است.

 

            سوالي كه در اينجا مطرح مي شود آن است كه به چه دلايل و بر اساس چه شواهد و مستنداتي اين سياست پي گيري مي شود؟ چون در طول 12 سال اخير نيز سياست وزارت آموزش و پرورش حمايت از اين مدارس بوده است. حال كه همه جانبه تر اين حمايت در دستور كار قرار گرفته به چه دلايلي است؟ آيا از نتايج تحقيقات انجام شده استفاده كرده اند؟ آيا عدم تامين منابع مالي وزارت آموزش و پرورش از سوي دولت در گذشته و احتمال اين وضعيت در آينده موجب تقويت سياست حمايتي شده است؟ آيا عملكرد و نتايج اجراي اين سياست خيلي موفقيت آميز بوده است كه سياست تقويت همه جانبه تر اتخاذ شده است؟ آيا مخالفت با اين سياست موجب تقويت بيشتر براي جا اندازي آن شده است؟

 

2.      مدارس غير انتفاعي تا امروز وظايف خوبي را انجام داده و آثار مثبت بسياري داشته و انتظار مي رود در آينده نقش بيشتري بپذيرد.

3.      متاسفانه در حوزه مدارس غير انتفاعي غالباً نگاهها، نگاهي سازنده نيست و اين نگاههاي منفي گاهي تاسف عمومي را بر مي انگيزد.

4.      در مورد نگاههاي منفي بعضي از مسئولين و مردم به مدارس غير انتفاعي بايد جداً بحث كنيم چرا كه مدرسه سازي و مدرسه داري امري بسيار موجه و سرمايه گذاري در اين راه بسيار ضروري و مفيد و بلكه ناگزير از توسعه سرمايه گذاري در آموزش و پرورش هستيم.

5.      من گمان مي كنم اين نگاههاي منفي يك نگاه انحرافي است و همه بايد كمك كنيم تا اين نگاه انحرافي اصلاح شود.

 

            آقاي حاجي در اين فرازها اولاً انتقادات به مدارس غير انتفاعي را منفي ارزيابي كرده اند و ثانياً اين موضوع را شايسته بحث جدي دانسته اند و ثالثاً قبل از اينكه بحث جدي در اين زمينه صورت گيرد انتقادات از مدارس غير انتفاعي را انحرافي دانسته اند و از همه خواسته اند كه به اصلاح آن همت گمارند.

            دو سئوال در اينجا قابل طرح است. سئوال اول اينكه اگر مدارس غير انتفاعي آثار مثبت زيادي داشته است چرا به تعبيرايشان در اين حوزه غالباً نگاهها منفي و غير سازنده و بر انگيزاننده تاسف عمومي است؟ سئوال دوم آن است كه چرا توسعه سرمايه گذاري  در آموزش و پرورش را مترادف با توسعه مدارس غير انتفاعي و انتفاعي كردن آنها مي دانند؟ و آيا راههاي نرفته ديگري براي توسعه سرمايه گذاري در آموزش و پرورش وجود ندارد؟

            بهتر است با گذشت 12 سال از اجراي سياست حمايت از مدارس غير انتفاعي آثار آن را محققانه و منصفانه بررسي كنيم تا معلوم گردد آثار مثبت زياد يا آثار منفي و اصولاً انواع آثار مدارس غير انتفاعي را احصاء كنيم. آثار اقتصادي، آثار آموزشي، آثار اجتماعي، آثار كمي و كيفي آن روي مدارس دولتي و كمك به ايفاي وظايف وزارتخانه و بهرحال به قول آقاي حاجي بحث جدي كارشناسي روي اين مسئله لازم است بنابراين قبل از بحث نبايستي انتقادات به مدارس غير انتفاعي را منفي و انحرافي قلمداد كرد. آيا منظور آقاي حاجي از بحث كردن راجع به مدارس غير انتفاعي القاء يكطرفه نظرات در مورد مدارس غير انتفاعي است يا بحث و مباحثه چند طرفه علمي؟

 

 

6.      توان اقتصادي و سرمايه گذاري دولت در آموزش و پرورش به اندازه اي نيست كه شرايط آموزش و پرورش مطلوب را فراهم نمايد پس چرا بايد به زمينه هاي ديگري كه براي سرمايه گذاري در اين امر وجود دارد، نگاهي منفي داشته و مانع برايش ايجاد كنيم. بايد زمينه مشاركت مردم در اين بخش را هر چه بيشتر فراهم كنيم تا آموزش و پرورش ما كيفيت بهتري پيدا كند.

7.      يكي از دلايل عقب ماندگي ما در آموزش و پرورش بسيار كم بودن رقابت، در محيط هاي آموزشي است. يعني اگر قرار باشد همه مراكز آموزشي، دولتي باشد و براي همه دانش آموزان يك نسخه بپيچيم و براي همه يك جور درس بدهيم و براي همه يك جور كلاس در حداقل هاي غير قابل قبول بگذاريم و هيچ رقابتي وجود نداشته باشد محيطي بي روح، كم تحرك، غير علمي و ناكارآمد  در آموزش و پرورش خواهيم داشت و دائماً فاصله ما را ازدنيا  زياد مي شود.

 

           سئوال اين است كه توان واقعي دولت براي سرمايه گذاري در آموزش و پرورش كشور چقدر است؟ آيا سرمايه گذاري فعلي به اندازه اين توان است؟ البته كه شرايط مطلوب و ايده آل از اسمش پيداست كه دست يافتني نيست! چه كسي و كداميك از اقتصادان معتقدند كه دولت ايران حداكثر توان ممكن اقتصادي خود در سرمايه گذاري در آموزش و پرورش را به كار زده و ديگر پيش از اين قادر به سرمايه گذاري نيست؟

 

           سئوال ديگر آن است كه در 12 سال گذشته كه  سياست حمايت از مدارس غير انتفاعي در آموزش و پرورش كشور غالب بوده است؛ پس چرا رقابت لازم بين مدارس دولتي و غير دولتي ايجاد نشده و آثار تبعات مطلوب مورد نظر را به بار نياورده است؟

 

آيا انتظار رقابت مدارس دولتي موجود با مدارس غير انتفاعي موجود، انتظاري به جاست؟

آيا حتي در مدارس غير انتفاعي موجود بطور عام با محيطهاي با روح علمي، پرتحرك و كارآمدي مواجهيم؟

 

8.      اگر قرار است در آموزش و پرورش نشاط باشد بايد حضور مردم مخصوصاً سرمايه گذاران جدي گرفته شود. ما به خواست خدا اين موضوع را جدي مي گيريم و مشاركت مردم را باور داريم و باور مشاركت مردم هم به اين نيست كه بگوئيم پول خود را بدهيد ما برايتان خرج كنيم بلكه بايد بگوييم پول خود را در اين مسير سرمايه گذاري كنيد و خود هم بر آن نظارت داشته و آن را اداره كنيد و اگر سرمايه لازم براي تاسيس يك يا چند واحد را نداريد، آموزش و پرورش حاضر است به هر ميزاني كه ميسر و ممكن است با شما مشاركت داشته باشد و شرايط اين مشاركت نيز در قانون پيش بيني شده باشد. در قانون موجود مدارس غير انتفاعي هم اشكالاتي وجود دارد كه سرمايه گذاري در اين بخش را بسيار محدود مي كند. چرا بايد محدود باشد، مثلاً فردي كه آموزش و پرورشي نيست چرا نبايد حق سرمايه گذاري در ايجاد مدرسه داشته باشد؟

           ما اكنون با بازنگري بر قانون تاسيس مدارس غير انتفاعي در حال تدوين قانون سرمايه گذاري مردم در مدارس غير دولتي هستيم و سرمايه گذاران فعلي در مدارس غير انتفاعي براي اظهار نظر در خصوص نواقص قانون موجود از هر كسي اولاتر هستند و مي خواهيم با استفاده از نظرات آنها متني پخته تر و قابل دفاع تهيه و به دولت تقديم كنيم تا بعد از تصويب در دولت به مجلس شوراي اسلامي تقديم گردد. البته در كليات موضوع هم دولت و هم مجلس، موافق توسعه سرمايه گذاري در اين مدارس هستند و حتي اين قدم بزرگ و مهمي است كه در اين راه برداشته شده است. همچنين در نظر است كه براي سرمايه گذاري در اين مدارس سهم بيشتري از وام و تسهيلات بانكي پيش بيني شود و اميدوار هستيم رقمي كه در نظر گرفته مي شود به اندازه اي باشد كه بتوانيم پاسخگوي تقاضاها باشيم. سياست وزارت آموزش و پرورش حمايت وسيع از سرمايه گذاري در مدارس غير انتفاعي است و همه مديران آموزش و پرورش مكلف و موظفند به كساني كه در اين راه سرمايه گذاري مي كنند خدمت بدهند و از آن ها حمايت و پشتيباني كنند. بهيچ وجه قابل قبول و قابل دفاع نيست كه مدرسه غير انتفاعي وجود داشته باشد اما موردي بي مهري رئيس منطقه يا مدير كل آموزش و پرورش قرار بگيرد و اگر مواردي باشد حتماً از اين برخورد نامطلوب ممانعت خواهيم كرد. بنده امروز خدمت سرمايه گذاران مدارس غير انتفاعي عرض مي كنم اگر عمر خدمت اجازه بدهد و در خدمت شما باشم كه فعلاً هستم، مديريت آموزش و پرورش به همه مدارس غير انتفاعي اعتماد صد در صد دارد. لذا از سرمايه گذاران مدارس غير انتفاعي مي خواهيم كه براي تحقق هدفهاي تعليم و تربيت و بهتر كردن آموزش كشور و تربيت نونهالان مساعدت كرده و شرايط را مستعدتر كنيد. سرمايه گذاران مدارس غير انتفاعي به يك تشكيلات خوب، معتبر و قوي در حوزه كاري خود نياز دارند تا اين تشكيلات نظرات، مطالب و بحث هاي كارشناسي خود را منتشر و منتقل كند. تاكيد من اين است كه لازم نيست مدارس غير انتفاعي متكي به نظام اداري كشور باشد. مدارس غير انتفاعي مي توانند متكي بر مساعدت ها، همكاري ها و تعاون بين خودشان باشند و خودشان خودشان را در جاهايي كه لازم هست كمك بكنند. در قانون پيش بيني شده  كه صندوقي براي كمك به توسعه مدارس غير انتفاعي تشكيل شود كه البته اين صندوق را بايستي زودتر تشكيل بدهيم و براي قانون بودجه سال 81 پيشنهادش را داده ايم كه انشاء ا. . . راه بيفتد. چقدر خوب است كه اين صندوق با مشاركت خود شما تاسيس و مديريت بشود.

 

           در نقد اين بخش از سخنان وزير محترم آموزش و پرورش مباحث چالش برانگيز جدي مطرح است كه فقط به يك مبحث مي پردازم و آن "مسئله ارتباط نشاط در آموزش و پرورش و سرمايه گذاري، سرمايه گذاران در مدارس غير انتفاعي" است. موضوع نشاط با مباحث مطرح شده در فراز 7 سخنان آقاي حاجي يعني رقابت بين مدارس دولتي و غير دولتي و ايجاد محيط هائي با روح علمي، پرتحركي و كارآمدي در اثر سياست غير يكسان سازي مدارس و توسعه مدارس غير انتفاعي در يك راستا قرار دارد. با گذشت 12 سال از اجراي قانون تاسيس مدارس غير انتفاعي و اجراي سياست هاي حمايتي از مدارس غير انتفاعي كه  امر جديدي در وزارت آموزش و پرورش نيست و در ادامه به آن خواهيم پرداخت در سال تحصيلي 80-79 در كل كشور برابر آمار رسمي منتشر شده توسط وزارت آموزش و پرورش تعداد 911721 نفر دانش آموز در 9437 آموزشگاه غير انتفاعي در سطح كشور تحصيل كرده اند كه معادل 5 درصد از دانش آموزان و 7 درصد از آموزشگاههاي كشور است. آقاي حاجي در سخنان خود هيچگونه شواهد و دلايلي در خصوص نحوه اي كه 95 درصد از دانش آموزان كشور و 93 درصد از آموزشگاههاي ما در اثر سياست حمايتي 12 ساله وزارت آموزش و پرورش از تشكيل و توسعه مدارس غير انتفاعي، احساس رقابت كرده و مدارس دولتي در اثر حضور مدارس غير انتفاعي محيط هائي پر تحرك، با نشاط و داراي روحيه علمي بيشتري نسبت به قبل از سال 68 كه سياسيت حمايتي از مدارس ملي و غير انتفاعي وجود نداشته، ارائه نكرده اند. من به عنوان كسي كه علاقمند و پي گير مسائل آموزش و پرورش كشور است و با مدارس، دانش آموزان و كارشناسان وزارت آموزش و پرورش ارتباط نزديكي دارد در اين زمينه با نظر آقاي حاجي كاملاً مخالفم. به نظر من در اثر اعمال  سيا ست هاي حما يتي از مدارس  انتفاعي دانش آموزان و مدارس دولتي در 12 سال گذشته نه تنها احساس رقابت نكرده و سرشار از نشاط نشده اند بلكه احساس درجه دومي و تحقير از حضور در مدارس دولتي و مدرسه دولتي بودن پيدا كرده اند.

           شواهد و دلايل من بر اين ادعا اولاً وجدان بيدار معلمان و دانش آموزان مدارس دولتي و ثانياً مستندات پژوهشي معتبر محققان و فرهيختگان كشور است. جناب آقاي حاجي! در گزارش تحولات آموزش و پرورش در دولت هفتم كه در آستانه حضور جنابعالي در وزارت آموزش و پرورش توسط مسئولان قبلي تهيه شده، به اقدامات 15 گانه اي در خصوص مدارس غير انتفاعي كه ظاهراً به منظور جلوگيري از قطبي شدن مدارس كشور به عمل آمده، اشاره شده است. توجه جنابعالي و مشاورين محترم را به برخي از عناوين اين اقدامات جلب مي نمايم اگر اين اقدامات حمايت جدي از مدارس غير انتفاعي نيست چه نامي مي توانيم به آنها بدهيم؟ اهم اقدامات انجام شد عبارتند از: كمك به تجهيز 3300 كتابخانه مدرسه غير انتفاعي، تهيه و تنظيم لايحه تاسيس صندوق قرض الحسنه حمايت از موسسان مدارس غير انتفاعي و ارائه آن به هيات دولت، اختصاص مبلغ 150 ميليارد ريال توسط شوراي پول و اعتبار براي خريد، احداث و تجهيز مدارس غير انتفاعي در طول برنامه سوم توسعه، افزايش سقف تسهيلات بانكي به ميزان 25 درصد در تهران و 20 درصد در شهرستانها، افزايش مدت زمان باز پرداخت اقساط بانكي، تثبيت نرخ سود وام اعطايي به ميزان 16 درصد، كاهش حق ثبت مدارس غير انتفاعي از 15 درصد به 5 در هزار و از همه مهمتر تداوم اعزام نيروهاي انساني وزارت آموزش و پرورش به مدارس غير انتفاعي به نحوي كه در سال تحصيلي 80-79 امكان اعزام به طور متوسط حداقل 3 نفر نيرو به ازاي هر مدرسه غير انتفاعي فراهم شده است.

 

           جناب آقاي جاجي!

        جنابعالي اين اقدامات را كافي نمي دانيد و هنوز چند ماهي از استقرارتان در وزارت آموزش و پرورش نگذشته است كه سياست قطعي حمايت همه جانبه تر از مدارس غير انتفاعي را اعلام نموده ايد! من از شما خواهش مي كنم كمي تامل كنيد. اكنون 12 سال از اعمال سياستهاي حمايتي از مدارس غير انتفاعي گذشته است و ديگر احتياج به شعار نيست! اين مدارس اثرات قطعي خود را بر نظام آموزش و پرورش كشور گذاشته اند كه عيني و قابل اندازه گيري و سنجش است. لطفاً عملاً اجازه دهيد بحث كارشناسي جدي در اين خصوص صورت گيرد و نتيجه بحث هر چه شد آن را با تدابير خود ملحوظ كرده و بعنوان سياست  قطعي اعلام و اعمال فرمائيد.

 

     جناب آقاي حاجي!

           بنده از هواداران اصلاحات در كشور از جمله در آموزش و پرورش هستم و در شرايط موجود جنابعالي را نيز مديري قوي و شايسته براي وزارت آموزش و پرورش مي دانم اما بدانيد اگر ريل گذاري قطار اصلاحات در آموزش و پرورش درست صورت نگيرد هر چه سرعت قطار اصلاحات بيشتر باشد از مقصود اصلي دورتر خواهيم شد و فرصت را مثل گذشته از دست مي دهيم.

 

9.      من نمي دانم دانش آموزاني كه احياناً به دليل افت تحصيلي از مدارس غير انتفاعي حذف شده  اند را تعقيب كرده ايد ببينيد چه روحيه اي دارند، چه كار مي كنند و چه وضعيتي پيدا كرده اند؟ چه كسي گفته كه همه دانش آموزان مدارس غير انتفاعي بايد در كنكور قبول شوند و اگر نشوند نقصي در كار مدرسه است؟ اين كار غير تربيتي و از مواردي است كه صداي مخالفان مدارس غير انتفاعي را بلند و حربه آنها را تيزتر مي كند. شما فقط مدرسه خودتان يا سه چهار مدرسه اي كه با آن ارتباط داريد را نبينيد اين موضوع براي توسعه مدارس غير دولتي ما يك تهديد جدي است.

 

           جناب آقاي حاجي!

   صميمانه مي گويم احساس پاك شما را در اين زمينه درك مي كنم و قبول دارم. من مخالف اصل وجود مدارس غير انتفاعي نيستم. اما با سياستهاي حمايتي وزارت آموزش و پرورش از مدارس غير انتفاعي مخالفم و طرفدار سياستهاي نظارتي از جمله مواردي كه جنابعالي فرموده ايد هستم تا حقي از كسي ضايع نگردد.

 

اما، آقاي وزير آموزش و پرورش جمهوري اسلامي ايران!

 

           مي دانم كه به فكر همه دانش آموزان كشور از جمله دانش آموزان مدارس دولتي و محروم هم هستيد و در همين سخنراني نيز به استعدادهاي نهفته و عيان در دانش آموزان اقصي نقاط كشور اشاره كرده ايد اما به شما هشدار مي دهم كه مراقب فرايند سياستگذاري هاي وزارتخانه تحت امر خود باشيد. من فكر مي كنم اعمال سياستهاي حمايتي از مدارس غير انتفاعي در 12 سال اخير، احساسات بسياري از دانش آموزان و معلمان مدارس دولتي را جريحه داركرده و آنان  عملاً حضور در مدرسه دولتي را نوعي انگ و برچسب تحقير آميز مي پندارند. از جمله و بهمين دليل استفاده بهينه و حتي حداقل از منابع مادي و انساني موجود در مدارس و جلب مشاركت اجتماعي با كميت و كيفيت قابل قبول در عرصه بزرگ آموزش و پرورش تحقق نيافته است. من معتقدم با اختصاص منابع مالي بيشتري از سوي دولت به آموزش و پرورش لااقل ساليانه در حد 5 درصد توليد ناخالص داخلي بدون كسري و تجديد نظر در سياستهاي غير يكسان سازي مدارس از جمله سياستهاي حمايتي اخير الذكر از مدارس غير انتفاعي، امكان جلب و باز سازي اعتماد مردم و بويژه معلمان و كاركنان وزارت آموزش و پرورش به فعاليتهاي آموزشي و پرورشي مدارس دولتي كشور فراهم مي آيد. با افزايش اعتماد مردم به آموزش و پرورش انگيزه مشاركت در اين امر خطير بيشتر شده و شاهد جلوه هاي با شكوه مشاركت مردمي در تعليم و تربيت فرزندان خود خواهيم بود. انشاء ا

 

                                                                                            محمد حسن مقني زاده

                                                                       عضو هيات علمي مر كز آموزش عالي امام خميني                                                                                              آذرماه 1380

تكمله:

 

 ياداشت بالا بلافاصله  توسط يكي از مديران كل ستادي وزارت آموزش وپرورش و پس از چند ماه توسط يكي از معاونين وزير آموزش وپرورش به رويت آقاي وزير رسيده است. اما هيچ گونه عكس العمل وپاسخي از آقاي حاجي دريافت نكردم. روز 12 بهمن سال 1381 آقاي حاجي در سخنراني جلسه يك روزه انجمن برنامه ريزي درسي ايران در دانشگاه تربيت مدرس گفتند كه ما چشم به راه نظرات انديشمندان كشور پيرامون مسائل آموزش وپرورش هستيم!!

هنگام خروج ايشان  از جلسه به وي تذكر دادم كه :

 اولا شما مكانيزمي براي جمع آوري واستفاده از  قدرت تفكر جامعه تعبيه نكرده ايد !

ثا نيا  13 ماه پيش نظري را در خصوص سياست هاي حمايتي از مدارس  غير انتفاعي  براي شما ارسال كرده ام  وپاسخي دريافت نكرده ام ؟

با كمي مكث پاسخ داد :مگر قرار است  كه به همه نظرات پاسخ بگوئيم ؟!

به ايشان گفتم كه من انتظار پاسخ داشته ودارم وهم اينك نيز مصرانه مي خواهم نظرات خود را با شما در فرصت مناسبي در ميان بگذارم. كارت مشخصات خود را به ايشان دادم؛ گرفت نگاهي به آن انداخت و در جيب كتش گذاشت. ولي هنوز خبري از وي نشده است.

 

محمد حسن محقق معين

20فروردين 1383

 

بازگشت به فهرست مقالات